Toen in Ede: je nog tol betaalde om de Stationsweg over te mogen

De Stationsweg met het voormalige tolhuis. Foto: Gemeentearchief Ede

Overal zomaar rondscheuren in je blikken racemonster of op de fiets, doodnormaal tegenwoordig. Vroeger was dat anders en had je, ook in Ede, tolwegen. 

Zo had je een tolweg tussen de Bennekom en Wageningen, ongeveer op de gemeentegrens. Tuincentrum De Oude Tol zit nu op deze locatie (en nu weet je waarom dit tuincentrum zo heet). Vanaf ongeveer de helft van de negentiende eeuw werd hier tol geheven. Deze tolpost was onderdeel van een serie van drie identieke tolhuizen, ook tussen Barneveld en Nijkerk en tussen Ede en Lunteren stond er één. Dit betekende dat reizigers tussen Wageningen en Nijkerk binnen dertig kilometer reizen vijf keer tol moesten betalen. Een duur grapje! In Ede waren vier gemeentelijke tollen en twee rijkstollen.

De eerste verharde wegen

Ede kende toen eigenlijk alleen maar zandwegen. Koning Willem I liet in Nederland een net van straatwegen aanleggen. Ede werd opgenomen in de verbinding Amsterdam-Amersfoort-Arnhem. Deze in 1828 aangelegde weg was verhard met keien en liep dwars door het dorp. Op deze weg waren drie tolposten van het Rijk, één op de Zuid-Ginkel, één onderaan de Paasberg/Arnhemseweg en één aan de Amsterdamseweg. Verder was er een tol bij De Klomp. Deze laatste werd in 1846 verplaatst richting Renswoude, zodat mensen uit Veenendaal gratis naar station De Klomp konden.

Tolhuis aan de Stationsweg. Foto: Gemeentearchief Ede

De meest recente tolwegen in Ede kwamen met de komst van verharde wegen. Er zijn aanwijzingen van langer geleden: tolheffing op de oude Hessenweg tussen Planken Wambuis en Zuid-Ginkel. Die zou er al in de middeleeuwen zijn geweest. In Ede hebben we nu nog weg die naar het tolverleden verwijst: de Tolhuislaan, een zijstraat van de Stationsweg. Hier was sinds 1841 een tol waar alleen voetgangers zonder te betalen langs mochten.

Einde van de tolwegen

In 1910 werd er in de gemeenteraad al gesproken over opheffing van de tollen. Vooral die op de Stationsweg (Tolhuislaan) vond men namelijk vreselijk. Het dorp Ede werd erdoor in tweeën gesplitst. Barneveld en Wageningen wilden echter niet meewerken, dus het duurde nog tot 1918 voor de laatste tollen uit Ede weggehaald werden. Het tolhuis aan de Stationsweg verdween, daar staat nu villa Nescio.

Het tolhuis aan de Stationsweg, met voor het huis de tolgaarders. Foto: Gemeentearchief Ede

Hoeveel betaalde je?

Reizen tussen Ede en Barneveld kostte je in 1848 7,5 cent, als je met een kar met vier wielen en paard of ezel reed. Voor een voertuig op twee wielen betaalde je 5 cent. Een hond (!) gespannen voor een kar koste 1 cent en een bereden (los) paard 2,5 cent.

Zoveel kreeg de tolheffer betaald

De tollenaar, tolgaarder genoemd, verdiende 3,5 gulden per week + gratis bewoning van het tolhuis. Hij moest daarvoor wel dag en nacht klaarstaan, de weg onderhouden en politieagent spelen op de weg.

Het tolhuis tussen Ede en Lunteren, aan de Barneveldseweg, staat er nog steeds. Foto: Google Maps

Bron: Gemeentearchief Ede

Meer over Ede van vroeger:

Meer in deze categorie

Toen in Ede

Ga naar “Hoor wie klopt daar kind’ren: 5 heerlijke foto’s van Sinterklaas in Ede vroeger”

Hoor wie klopt daar kind’ren: 5 heerlijke foto’s van Sinterklaas in Ede vroeger

Ga naar “Toen in Ede: de melkman nog door de straten van Ede liep”

Toen in Ede: de melkman nog door de straten van Ede liep

de Diedenweg in de eerste helft van de twintigste eeuw
Ga naar “Toen versus nu: de kop van de Parkweg”

Toen versus nu: de kop van de Parkweg

Parkweg

In onze gids

Aanbiedingen

Ga naar “Hangmat polyester katoen assorti 290×100 cm van € 39,99 voor € 29,99”

Hangmat polyester katoen assorti 290×100 cm van € 39,99 voor € 29,99

  • Geldig t/m 31 december 2022
Ga naar “Lamswollen sloffen vanaf € 22,99”

Lamswollen sloffen vanaf € 22,99

  • Kruidvat
  • Geldig t/m 11 december 2022
Ga naar “Jan van Haasteren puzzel € 9,99”

Jan van Haasteren puzzel € 9,99

  • Kruidvat
  • Geldig t/m 11 december 2022
Ga naar “Alle Milner smeerkaas en Parrano 60-100 gram van € 4,18 voor € 2,09”

Alle Milner smeerkaas en Parrano 60-100 gram van € 4,18 voor € 2,09

  • Albert Heijn
  • Geldig t/m 11 december 2022
Ga naar “Efteling assortiment** vanaf € 2,99”

Efteling assortiment** vanaf € 2,99

  • Kruidvat
  • Geldig t/m 11 december 2022

Vacatures

Ga naar “Helpende”

Helpende

  • Vilente – De Klinkenberg
  • Parttime
De Klinkenberg

Agenda

Ga naar “Dickens Fair Bennekom”

Dickens Fair Bennekom

  • Van 9 dec t/m 10 dec
Dickens Fair BennekomDickens Fair Bennekom
Ga naar “Kerstconcert met samenzang COV-Bennekom/OBK Bennek”

Kerstconcert met samenzang COV-Bennekom/OBK Bennek

  • 17 december 2022