Advertentie wordt geladen…

Toen in Ede: Edenaren zich verbaasden over Belgische vrouwen in de kroeg

In dit tuintje werden de ontwikkelingen in de oorlog bijgehouden. Foto: Collectie: VOE/Historisch Museum Ede

Als je vaker over de Ginkelse Heide struint, heb je het vast wel eens gezien: het gedenkteken voor het Belgenkamp. Een vluchtelingenkamp bij Ede, dat klinkt je vast vreemd in de oren. Niet gek, want er zijn nog weinig Edenaren die het kamp met eigen ogen hebben gezien. 

Advertentie wordt geladen…

Toestanden met vluchtelingen kennen we nu vooral van de landen rondom de Middellandse Zee, maar tijdens de Eerste Wereldoorlog sloegen veel Belgen op de vlucht. Vooral na de val van Antwerpen in oktober 1914.

Zij kwamen naar Nederland en werden onder andere ondergebracht in Ede; in Vluchtoord Ede. Bij Edenaren bekend als het Belgenkamp. Naast het kamp in Ede waren er nog drie vluchtoorden (in Gouda, Nunspeet en Uden), waar in totaal meer dan 20.000 Belgen verbleven.

De ingang van het kamp. Foto: Gemeentearchief Ede / Historisch Museum Ede

Hei = oorlogsherinneringen

De heide bij Ede is een bijzonder gebied. Aan de ene kant van de Rijksweg (N224) herinnert het aan beide wereldoorlogen (loopgraven uit de Eerste Wereldoorlog) en Operatie Market Garden en aan de andere kant was in de Eerste Wereldoorlog het Belgenkamp. Dit is het gebied waar nu schapen van de Schaapskooi (niet die kooi pal naast de N224) grazen.

Vluchtoord voor Belgen

Het vluchtelingenkamp voor Belgen was groot: 30 hectare zelfs. Duizenden Belgen woonden hier ongeveer vier jaar. De Nederlandse overheid deelde Belgen die in de vluchtelingenkampen gehuisvest werden in drie groepen in: de gevaarlijke of ongewenste elementen, de minder gewensten en de fatsoenlijke behoeftigen. Ede was opgezet voor de laatste categorie en werd derhalve het modelvluchtoord. Het kamp in Nunspeet daarentegen was bestemd voor de eerste categorie.

Een groep Belgen op de hei. Foto: Gemeentearchief Ede / Historisch Museum Ede

De komst van het kamp overkwam Ede min of meer. Eigenlijk werd als locatie Harskamp aangewezen, waar veel ruimte voor opvang was door leegstaande kazernes. Den Haag besliste dat het kamp echter op de Ginkelse Heide kwam. Daar was genoeg ruimte en de trein was dichtbij. Maar de hei was al militair terrein en best ver van het dorp af, in ieder geval verder dan in Harskamp het geval was.

Een slaapzaal met waszaal. Foto: Gemeentearchief Ede / Historisch Museum Ede

Vijfduizend Belgen

Eind 1914 werd begonnen met de bouw van het vluchtoord Ede en in februari 1915 kwamen de eerste vluchtelingen al aan. Het kamp was berekend op 10.000 Belgen, maar het zouden er nooit meer dan 5.400 worden. Klinkt weinig, maar het dorp Ede had in die tijd niet veel meer inwoners. De gemeente was dan ook bang voor onrust. Het kamp werd ‘bewaakt’ door Belgische padvinders.

De Belgen bleven niet lang in Ede: in het voorjaar van 1917 werd het vluchtoord Ede opgeheven wegens bezuinigingen. De op dat moment nog in het kamp verblijvende circa 3.000 Belgen werden, onder protest, voor het grootste gedeelte overgebracht naar het kamp in Nunspeet.

Zo zag het kamp eruit

De Belgen woonden in houten barakken, demontabele huisjes, 153 stuks. Deze werden gefabriceerd van een royale schenking van Denemarken en werden als snel het Deense dorp genoemd. Na de oorlog werden ze gebruikt als eerste opvang tijdens de wederopbouw in België. Er waren straten (de Wilhelminalaan en Cort van der Lindenlaan) en in het kamp waren allerlei faciliteiten, zoals een ziekenhuis, kerk, postkantoor, badhuis, schouwburg, bibliotheek, sportvoorzieningen en scholen. Er was een eigen centrale voor verwarming en elektriciteit: hartstikke luxe voor die tijd. Zo luxe hadden veel Edese huizen het nog helemaal niet.

Het kamp had drie woonblokken: Scheldedorp, Maasdorp en Leyedorp. In ieder dorp waren er slaapzalen, eetzalen en waslokalen. In het vierde blok bevonden zich de gemeenschappelijke ruimtes.

Bob’s Boulevard is genoemd naar de chauffeur van de bus die iedere keer vanuit België naar Ede kwam met familieleden van mensen die ooit in het vluchtoord hadden gewoond. Foto: indebuurt Ede

Voor de Edenaren waren die Belgen vooral een attractie. Dat de vrouwen in groepjes inkopen in het dorp deden en daarna in de kroeg een glas bier dronken, leidde in de Edese gemeenschap tot grote verbazing en verontwaardiging. Edenaren mochten op zondag komen kijken in het kamp, na betaling van vijftig cent voor een toegangskaartje. Tussen de orthodoxe Edenaren en katholieke Belgen waren bovendien spanningen.

Belgenmonument

In de tijd dat het kamp er was en de jaren daarna was er niet zo heel veel belangstelling voor vanuit de media. Dat werd pas meer in de jaren zeventig. Op 10 augustus 1984 werd een monument opgericht op de plaats waar het kamp stond. Dat monument staat er nog steeds: als je je auto parkeert bij Natuurcentrum Veluwe en hier de hei opgaat, kom je het tegen. De zwerfkei die je ziet, staat precies op de kruising van de twee hoofdstraten van het voormalige kamp. Veel meer is er niet te zien en je hebt heel wat fantasie nodig om in te beelden dat hier een kamp van vijfhonderd bij zeshonderd meter was.

Foto: indebuurt Ede

Meer in deze categorie

Toen in Ede

Ga naar “Raad de foto: waar is dit kiekje gemaakt?”

Raad de foto: waar is dit kiekje gemaakt?

Ga naar “7 x zo zag zwemplezier in het Enkabad eruit”

7 x zo zag zwemplezier in het Enkabad eruit

Enkabad
Ga naar “Wist je dat in Ede een Joods werkkamp was?”

Wist je dat in Ede een Joods werkkamp was?

Kamp Schut

In onze gids

Ga naar “Zuiderzand”

Zuiderzand

  • Mosselsepad 70
  • Restaurants en horeca
  • 11:30 - 22:00
Zuiderzand

Nu geopend

Ga naar “De Bruine Meren”

De Bruine Meren

  • Apeldoornseweg 93a
  • Tuincentra
  • Gesloten
De Bruine Meren

Nu gesloten

Ga naar “Boomkwekerij & Tuincentrum Leen Konijn”

Boomkwekerij & Tuincentrum Leen Konijn

  • Bruinhorsterpad 5
  • Tuincentra
  • Gesloten
Tuincentrum Ede

Nu gesloten

Aanbiedingen

Ga naar “10% extra korting op alle proefpakketten”

10% extra korting op alle proefpakketten

  • Aware Pet Products
  • Geldig t/m 6 juli 2021

Topper

Ga naar “Gratis waardebepaling van je woning”

Gratis waardebepaling van je woning

  • Domicilie makelaars Ede
  • Geldig t/m 31 december 2021
Ga naar “Gratis hypotheekgesprek bij Domicilie Hypotheken”

Gratis hypotheekgesprek bij Domicilie Hypotheken

  • Domicilie makelaars Ede
  • Geldig t/m 31 december 2021
Ga naar “Zand- en watertafel € 15,95”

Zand- en watertafel € 15,95

  • Action
  • Geldig t/m 22 juni 2021
Ga naar “M&M’s 213-275 gram, Maltesers 175 gram van € 7,60 voor € 4,50”

M&M’s 213-275 gram, Maltesers 175 gram van € 7,60 voor € 4,50

  • Albert Heijn
  • Geldig t/m 26 juni 2021

Vacatures

Ga naar “Werken bij Ladyline”

Werken bij Ladyline

  • Ladyline Ede
  • Fulltime/Parttime

Topper

Ga naar “Receptionist(e) / Commercieel medewerker binnendienst”

Receptionist(e) / Commercieel medewerker binnendienst

  • Gewoon Merel
  • Fulltime
Ga naar “Administratief medewerker”

Administratief medewerker

  • Randstad
  • Fulltime
Ga naar “Microbiologisch analist Ede”

Microbiologisch analist Ede

  • Manpower
  • Fulltime
Ga naar “Medewerker Toegangsteam Jeugd”

Medewerker Toegangsteam Jeugd

  • Gemeente Ede
  • Parttime
Gemeentehuis Ede

Agenda

Ga naar “Klassieke muziek – Stanford in de Ericakerk”

Klassieke muziek – Stanford in de Ericakerk

  • Ericakerk
  • 26 juni 2021