Dit merkten Edenaren in de WOII van de Duitse bezetter

Toen de Duitsers Nederland binnenvielen in 1940 veranderde er weinig in het dagelijks leven van Edenaren. Maar terwijl de maanden verstreken, liet de Duitse bezetter meer gezag zien. Dit merkten Edenaren daarvan – naast de gevolgen die landelijk gemerkt werden, zoals het verbod op luisteren naar de buitenlandse radio, persoonsbewijzen, vorderingen enzovoorts.

Duitsers namen kazernes over

Meteen in 1940 werden alle militaire terreinen in de gemeente Ede overgenomen door de bezetter. De kazernes kregen andere namen: de Simon Stevin en Elias Beeckman werden de Langenbergkaserne genoemd. De Arthur Kool, Van Essen en Bergansius kregen de nieuwe naam Bismarckkaserne en de Maurits en Johan Willem Frisokazerne werden omgedoopt tot Kommodore Bonte Kaserne. In de laatste kazerne startte de matrozenopleiding van de Kriegsmarine.

Het Infanterie Schietkamp in Harskamp werd door 2000 Duitse militairen 400 paarden in gebruik genomen. In 1942 werd een deel van het kamp ingericht voor krijgsgevangenen. Ook vliegveld Deelen werd in beslag genomen. Als afleiding werd in het noordelijke deel een nepvliegveld aangelegd.

Kazerneterreinen
Foto: indebuurt Ede

De klokken werden geroofd

In Ede en Lunteren werden de klokken van de kerk geroofd. Die waren nodig voor de Duitse wapenindustrie. Het weghalen van twee van de drie klokken uit de Oude Kerk gebeurde op 24 december 1942. De derde klok werd vier dagen later weggehaald. De Edese klokken zijn nooit teruggevonden en er zijn nieuwe klokken gemaakt.

Foto: still YouTube

Burgemeester Middelburg werd afgezet

Het eerste jaar bleef de gemeenteraad van Ede aangesteld, maar deze werd later op non-actief gesteld. Op 7 april 1941 werd burgemeester Middelburg ontslagen. NSB-er Van Dierendonck werd tot burgemeester benoemd.

Van Dierendonck stond bekend als heel antisemitisch en hij werd na de bevrijding gevangen gezet en berecht, waarbij hij 5 jaar cel kreeg. Ook mocht hij levenslang geen ambt meer bekleden. Over zijn verdere leven is weinig bekend.

Middelberg werd tijdens de bezetting gevangen gehouden in Kamp Haaren en Kamp Sint-Michielsgestel. In april 1945 werd Ede bevrijd en vanaf 17 april van hetzelfde jaar was Middelberg weer burgemeester.

Foto: Gemeentearchief Ede

Joden werden weggevoerd

In het begin van de oorlog vonden welgestelde Joden een onderkomen in de vakantiehuisjes op de hei en in het bos. Ook doken er best veel Joden onder in Ede. In huize De Biezen (valt nu onder de gemeente Barneveld) verbleef een groep vooraanstaande Joden. In de eerste instantie werden dee Joden gespaard, maar in 1943 werd toch besloten om ze af te voeren naar Westerbork.

Helaas werden er meer Joden vanuit Ede opgepakt en weggevoerd naar vernietigingskampen. Dit gebeurde in heel Nederland, maar maakt extra indruk als het gebeurde vanuit een pand dat je kent. Bijvoorbeeld het ING-pand. De de Joodse familie Leijdesdorff verbleef in de oorlog in het pand dat nu ING is (dat was toen van expediteur Karssenberg). Zij werden verraden en op 9 juli 1943 weggevoerd naar Sobibor, waar ze werden vermoord. Voor hen ligt een struikelsteen voor de bank. Meer verhalen van Joden die een band met Ede hadden en zijn weggevoerd door de bezetter, lees je in het Digitaal Joodse Monument.

Foto: indebuurt Ede

De Scheleberg werd NSB-school

Een aantal panden in de gemeente Ede werden overgenomen door de bezetters. Denk aan De Wormshoef en De Eekhorst, waar de Sicherheitsdienst een regionaal hoofdkwartier had en verschillende Edese verzetshelden zijn gefusilleerd. Denk ook aan het terrein in Lunteren waar NSB-er Mussert zijn toespraken hield (de Muur van Mussert) en de Bennekomse molen Onze Rika, die door onvoorzichtig omgaan met munitie werd verwoest. In conferentieoord De Scheleberg in Lunteren had de NSB een vormingsschool. Door de aanwezigheid van de Duitsers in Lunteren, werd dit dorp ook wel beschouwd als de brandhaard van haat naar de bezetter.

De Scheleberg
De Scheleberg. Foto: Gemeentearchief Ede

Omkomen van onschuldige burgers

Niet alleen militairen kwamen om bij oorlogsgeweld, maar ook onschuldige Edenaren. Bijvoorbeeld de 69 Edenaren die omkwamen bij de bommen van de geallieerden die per ongeluk op Ede-Zuid belandden. Maar ook het bankje op onderstaande foto is een herinnering aan een drama uit de oorlog. Hier werden twee onschuldige vrouwen doodgeschoten. Dit indrukwekkende verhaal lees je hier. Een ander voorbeeld van burgerslachtoffers is nadat de kazernes verlaten waren door de Duitsers. Edenaren plunderden de tijdelijk verlaten kazernes, wat drie van hen het leven kostte.

Foto: indebuurt Ede

Edenaren raakten familieleden kwijt

Niet alleen door oorlogsgeweld maar ook door fusillades raakten Edenaren familieleden kwijt. Dit waren bijvoorbeeld familieleden die in het verzet zaten. Zo was er de verzetsgroep De Vries. Hieruit werden 17 mensen opgepakt na een mislukte dropping. Het kostte hen uiteindelijk hun leven. De broers Bertus en Martijn van Steenbergen werden geëxecuteerd in een bos bij Bennekom en Leo Lambert werd achter De Eekhorst in Lunteren omgebracht. Zo zijn er meer verhalen.

gebroeders van steenbergenplantsoen
Deze straat is vernoemd naar de broers Van Steenbergen. Foto: indebuurt Ede

Evacuatie Bennekom

Na Operatie Market Garden (de luchtlandingen op de Ginkelse Heide) werd een deel van de gemeente Ede als frontgebied beschouwd. Hierdoor werden de bewoners van Bennekom gedwongen om hun huizen te verlaten op 22 oktober 1944. De Bennekommers gingen naar adressen in het noorden van de gemeente. Helaas werden veel van de leegstaande huizen geplunderd door de Duitsers, maar zeker ook door Nederlanders. Hier lees je meer over de evacuatie van Bennekom.

Meer in deze categorie

Toen in Ede

Ga naar “Zo werd Ede bevrijd in 1945 – deel 2 (foto’s)”

Zo werd Ede bevrijd in 1945 – deel 2 (foto’s)

Ga naar “Deze gebouwen in Ede speelden een rol in de Tweede Wereldoorlog”

Deze gebouwen in Ede speelden een rol in de Tweede Wereldoorlog

Goudsberg landdag NSB
Ga naar “De bijzondere geschiedenis van De Reehorst”

De bijzondere geschiedenis van De Reehorst

De Reehorst

In onze gids

Ga naar “Moeke Ede”

Moeke Ede

  • Breelaan 2a
  • Restaurants en horeca
  • Gesloten
Moeke Ede

Nu gesloten

Ga naar “Bloem Ede”

Bloem Ede

  • Verlengde Arnhemseweg 99
  • Pannenkoekenrestaurants
  • Gesloten
Gonzales

Nu gesloten

Ga naar “Pieters Koopjeshoek”

Pieters Koopjeshoek

  • Veenderweg 79
  • Winkelen
  • Gesloten
Pieters Koopjeshoek

Nu gesloten

Aanbiedingen

Ga naar “Speciaal voor Moederdag: de lekkerste cadeautjes”

Speciaal voor Moederdag: de lekkerste cadeautjes

  • Melk & Puur
  • Geldig t/m 9 mei 2021

Topper

Ga naar “Gratis waardebepaling van je woning”

Gratis waardebepaling van je woning

  • Domicilie makelaars Ede
  • Geldig t/m 31 december 2021
Ga naar “Damesblouses en -tops € 5,00”

Damesblouses en -tops € 5,00

  • HEMA
  • Geldig t/m 9 mei 2021
Ga naar “Tulpenvaas € 17,50”

Tulpenvaas € 17,50

  • HEMA
  • Geldig t/m 9 mei 2021
Ga naar “Hangmat Geknoopt van € 29,99 voor € 25,49”

Hangmat Geknoopt van € 29,99 voor € 25,49

  • Xenos
  • Geldig t/m 9 mei 2021

Vacatures

Ga naar “Projectadministrateur bij Delphy”

Projectadministrateur bij Delphy

  • Delphy
  • Fulltime/Parttime

Topper

Ga naar “Klantcontact Medewerker”

Klantcontact Medewerker

  • Toyota Material Handling
  • Fulltime/Parttime
Ga naar “Haarstylist m/v”

Haarstylist m/v

  • Bas Coiffures
  • Parttime
Haarstylist in Ede

Topper

Ga naar “Helpende”

Helpende

  • Werkwijzer
  • Fulltime/Parttime
Ga naar “Magazijnmedewerker”

Magazijnmedewerker

  • UBN Uitzendbureau
  • Fulltime/Parttime