Aan dit bankje kleeft een indrukwekkend verhaal (en dit is waarom er bloemen bij liggen)

Door Hanneke van Olst 22 september 2019

17 september is de dag van de Airborne luchtlandingen op de Ginkelse Heide, maar er zijn meer plekken in Ede waar gebeurtenissen plaatsvonden waarbij doden vielen. Zo ook op de hoek van de Eikenlaan en Klinkenbergerweg, waar nu dit bankje staat.

Pagina 1 / 4
⟵ swipe swipe ⟶

Op de hoek van de Eikenlaan en Klinkenbergerweg (aan de overkant van de weg, vanaf de Klinkenberg gezien), staat een bankje. Op het eerste oog is dit helemaal geen bijzonder bankje, maar er kleeft een tragisch verhaal aan vast. Het is misschien wel het meest onherkenbare oorlogsmonument in Ede. Hier werden in oorlogstijd namelijk twee onschuldige vrouwen gedood met Duitse kogels.

Duitsers in paniek

Op dag twee van Operatie Market Garden raken de Duitsers in paniek. Het is onrustig op en rond de Ginkelse Heide en kennelijk komen de geallieerden, die ze de dag ervoor uit de lucht zagen komen, richting Ede. Bij de bombardementen de dag ervoor vielen, naast aan Edese zijde, ook veel doden bij de Duitsers. Voorraden en gebouwen worden in brand gestoken.

Moord op Van de Kuit

Het is hectisch buiten, want veel Edenaren kunnen dit niet aanzien en plunderen loodsen die nog niet in de vlammen zijn verdwenen. Het lijkt de Duiters niets te kunnen scholen, maar als de 53-jarige vrachtrijder W. van de Kuit uit de Kamperfoelielaan met een stapel rugzakken naar buiten komt, staat er een Duitse soldaat voor hem. Die wil ook een rugzak hebben.

Van de Kuit, overmoedig geworden, weigert dit. Hier is de Duitser niet van gediend en hij roept: ‘Hände Hoch!’. Van de Kuit is hem echter te slim af en grijpt het geweer vast. Hij ziet de kans het wapen van de Duitser af te pakken en weg te gooien. Hij rent ervandoor, krijgt nog een handgranaat nageworpen waardoor hij zwaargewond raakt en de volgende dag overlijdt.

Foto: indebuurt Ede

Swipe om verder te lezen. 

‘Wapen is gestolen’

De Duitser is geschrokken van het hele voorval en rent weg, hij vergeet zijn wapen. Als hij zich terug meldt bij zijn commandant rapporteert hij het voorval, waarbij hij beweert dat men zijn wapen van hem gestolen heeft. Dit wordt vervolgens gemeld bij de Ortskommandant, SS Obersturmführer Laban. De commandant is woedend en stuurt een patrouille erop uit. Ook dreigt hij ter plaatse tien burgers te zullen laten doodschieten als het wapen niet wordt gevonden.

Avondwandeling

In alle chaos, onwetende van het besluit van Laban, besluiten twee vrouwen een avondwandeling te gaan maken: mevrouw J.W.F. de Mildt-Scheffers (53 jaar, moeder van 5, echtgenote van dominee De Mildt uit Renkum) en mevrouw M.H. Teljer-Kraai (31 jaar, moeder van 1 en echtgenoot van Guus). Beide gezinnen wonen tijdelijk aan de Stationsweg 60. Het is rond half acht, een halfuur voor de spertijd ingaat. Jan de Mildt vraagt zijn moeder of het wel verstandig is om nog te gaan wandelen. Maar de dames geven aan hooguit tien minuten weg te zullen zijn

De achterblijvers horen plotseling mitrailleurvuur uit de richting van de kazernes komen. Daarna wordt het stil. Na acht uur worden ze ongerust: de vrouwen hadden allang thuis moeten zijn. De volgende ochtend wordt duidelijk dat de vrouwen niet meer leven. Hun lichamen worden op een handkar afgeleverd aan de Stationsweg.

Wat was er gebeurd?

Beide vrouwen blijken die avond de Duitse patrouille tegengekomen te zijn. Zij zagen de dames en een verder onbekende man verderop in de straat. De patrouille roept hen aan om halt te houden. De man blijft staan, de vrouwen schuilen weg achter een bosje. Daarop wordt direct door de Duitsers het bosje met mitrailleurvuur doorzeefd. Mevrouw de Mildt-Scheffers is op slag dood, mevrouw Teljer-Kraai overlijdt enige tijd later aan ernstige verwondingen aan haar buik.

Foto: indebuurt Ede

Swipe om verder te lezen. 

 Wraak

De man wordt door de patrouille gevangen genomen, net als even later een andere man die zij aantreffen. Het is de bedoeling dat dit de eerste twee van de in totaal tien personen zijn die als wraak voor het stelen van het wapen zullen worden doodgeschoten. Het geweer vinden zij niet. De beide mannen worden naar de Duitse Ortskommandant gebracht.

Leugen op het politiebureau

De patrouille gaat naar het politiebureau en meldt aan de Nederlandse wachtcommandant dat ze twee vrouwen hebben doodgeschoten. Vervolgens komt er om kwart voor tien weer een bericht binnen bij het politiebureau. Dit keer van de Duitse Ortskommandant. Hij maakt bekend dat voor het wegnemen van het geweer twee mensen worden vastgehouden, en dat de twee vrouwen die zijn doodgeschoten zich na acht uur ’s avonds op de weg bevonden zouden hebben. Een leugen, want de eerste melding op het politiebureau werd pas om acht uur gedaan, toen alles al achter de rug was.

Geweer wordt gevonden

Als de Edese commissaris van politie, majoor Hulsman, van de situatie hoort, besluit hij in te grijpen. Met wachtmeester Grummels gaat hij om kwart voor tien op zoek naar de Ortskommandant. Hulsman weet van Laban gedaan te krijgen dat het doodschieten van de tien Edenaren niet door gaat als hij binnen 24 uur het geweer weet te vinden. De twee gevangen genomen mannen krijgt hij vrij.

Zaak afgedaan voor Duitsers

Hulsman gaat direct terug naar het politiebureau. Er wordt een oproep opgesteld en gestencild. Daarin wordt vermeld dat de twee vrouwen (waarvan de namen verkeerd worden vermeld als Schäffer en de Mildt) zijn doodgeschoten omdat zij zich na 20.00 uur buiten bevonden. Verder wordt de bevolking opgeroepen het geweer op het politiebureau in te leveren. Als de volgende ochtend vroeg een politieman bij de Eikenlaan de bekendmaking aan een boom spijkert, wijst één van de omwonenden hem de plaats van het geweer. Het wapen wordt vervolgens naar de Ortskommandant gebracht, waarmee voor de Duitsers de zaak is afgedaan.

Foto: indebuurt Ede

Swipe om verder te lezen. 

Alleen het bankje herinnert hier nog aan

Het verhaal wordt vergeten. In 2009 probeert de familie De Mildt een gedenkteken te krijgen voor deze gebeurtenis. De gemeente Ede is echter heel terughoudend. Uiteindelijk wordt de oplossing gevonden in het aanbrengen van een klein koperen plaatje op een bank op de hoek van de Klinkenbergerweg en de Eikenlaan. Ieder jaar rond 18 september ligt er een bosje bloemen bij…

Bron: Omroep Gelderland

Lees ook:

Ede werd in de oorlog per ongeluk gebombardeerd en daar kun je nu een expo over zien

Zondag 17 september 1944 staat in Ede te boek als 'Zwarte Zondag'. Op deze dag regende het tot drie ...

Toen in Ede: de tanks binnenreden

Deze gebouwen in Ede speelden een rol in de Tweede Wereldoorlog

Het antwoord op al je praktische vragen over de Airborne luchtlandingen vind je hier

Pagina 1 / 4
⟵ swipe swipe ⟶

Meer over

Toen in Ede

adv.