Onder de rook van…: hier komt die uitdrukking vandaan

Foto: indebuurt Ede

Ken je het gezegde ‘ik woon onder de rook van… bijvoorbeeld Ede’? Dat kun je gebruiken als je bijvoorbeeld in Bennekom woont, al zullen Bennekommers het zelf niet zo snel zeggen. Wat betekent die uitspraak eigenlijk? En waar komt het vandaan?

Voor de oorsprong van deze uitspraak moeten we terug in de tijd én naar de andere kant van de wereld.

Betekenis gezegd

De meeste mensen kennen de uitspraak wel. Als je ‘onder de rook van Ede woont’, wil dat zeggen dat je erg dicht in de buurt van Ede woont. Zo kun je makkelijk uitleggen wat de geografische ligging is van jouw woonplaats. De uitdrukking is tot stand gekomen doordat er, normaal gesproken, in een stad meer rook is dan in een dorp. Dat kwam natuurlijk door de industrie, in Ede was zelfs een tijdje de grootste fabriek van het land.

Francois Valentijn

Maar wie heeft die uitspraak ooit verzonnen? En waar komt ‘ie vandaan? De oudste vermelding van deze uitdrukking staat in het Woordenboek der Nederlandsche Taal uit 1726. De Dordtse dominee en schrijver François Valentijn (Dordrecht,17 april 1666 – Den Haag, 6 augustus 1727) schreef het boekwerk Oud en Nieuw Oost-Indiën waar hij de uitdrukking gebruikte in de zin:

Het Eiland Onrust, drie mylen van Batavia gelegen, en aldus als onder den rook van deze stad,

François Valentijn werd tweemaal uitgezonden naar ‘de Oost’, oftewel Indonesië en omstreken. Daar schrijf hij zijn boekwerk Oud en Nieuw Oost-Indiën. Het is een zeer uitgebreide beschrijving over de geschiedenis van de Vereenigde Oostindische Compagnie (VOC). Het boekwerk bestaat uit vijf delen, 5.144 bladzijden en 1.050 illustraties.

Zo zie je maar dat een doodnormale uitdrukking een bijzondere oorsprong kan hebben.

Lees ook:

Meer in deze categorie

Mysteries

Ga naar “Mysterie opgelost: zoveel huur betaalde men vroeger voor een eenvoudige huurwoning in Ede”

Mysterie opgelost: zoveel huur betaalde men vroeger voor een eenvoudige huurwoning in Ede

Poortplein
Ga naar “Mysterie opgelost: zoveel traptreden heeft het Openluchttheater”

Mysterie opgelost: zoveel traptreden heeft het Openluchttheater

Ga naar “Kilometers vreten: dit is de lengte van het Edese wegennetwerk”

Kilometers vreten: dit is de lengte van het Edese wegennetwerk

N224 Rijksweg

In onze gids

Aanbiedingen

Ga naar “Heerlijk genieten!”

Heerlijk genieten!

  • Melk & Puur
  • Geldig t/m 7 september 2023

Topper

Ga naar “Hangmat polyester katoen assorti 290×100 cm van € 39,99 voor € 29,99”

Hangmat polyester katoen assorti 290×100 cm van € 39,99 voor € 29,99

  • Geldig t/m 31 december 2022
Ga naar “Kruidvat Love box van € 24,99 voor € 19,99”

Kruidvat Love box van € 24,99 voor € 19,99

  • Geldig t/m 25 september 2022
Ga naar “Bubble Tea. € 3,99”

Bubble Tea. € 3,99

  • Geldig t/m 25 september 2022
Ga naar “Nangaparbat outdoorjas € 24,99”

Nangaparbat outdoorjas € 24,99

  • Geldig t/m 25 september 2022

Vacatures

Ga naar “Allround medewerker technische dienst”

Allround medewerker technische dienst

  • Randstad
  • Fulltime
Ga naar “Assistent Financial Controller”

Assistent Financial Controller

  • Alliance Automotive Group Benelux
  • Fulltime/Parttime
Ga naar “Ondersteuner relatiebeheer”

Ondersteuner relatiebeheer

  • Christelijke Hogeschool Ede
  • Parttime

Agenda

Ga naar “Oktoberfest in Ede”

Oktoberfest in Ede

  • Van 5 nov t/m 6 nov
Ga naar “Störrig Festival”

Störrig Festival

  • 30 oktober 2022
Störrig Festival 2018
Ga naar “Edese IJsvereniging: Skeelerinstuif t/m 12 jaar”

Edese IJsvereniging: Skeelerinstuif t/m 12 jaar

  • Van 6 apr t/m 28 sep