Mysterie opgelost: waarom Ede een garnizoensstad werd

De Mauritskazerne (links) en de Johan Willem Frisokazerne
De Mauritskazerne (links) en de Johan Willem Frisokazerne. Foto: Gemeentearchief Ede

De komst van het leger in Ede veranderde veel in het dorp. Het is een van de oorzaken waarom Ede zo hard groeide afgelopen eeuw. Waarom koos Defensie deze boerengemeente uit?

In 1904 openden de eerste kazernes. De militairen bleven uiteindelijk meer dan honderd jaar wonen en werken in Ede.

Rond 1900 verkeerde het Nederlandse leger in verwaarloosde staat. De regering begon zich te realiseren dat een sterk leger een land weerbaarder maakte bij invallen en dus werd besloten het leger te verbeteren. Niet vreemd, want aan het einde van de achttiende eeuw veranderden de machtsverhoudingen in Europa en was er meer dreiging van geweld.

Ruimte en goedkope grond

Dat gebeurde op plaatsen ver weg van de Randstad, waar niemand last had van de soldaten. Bovendien was daar genoeg ruimte en goedkope grond te vinden. Zo kwam het Infanterie Schietkamp (ISK) bijvoorbeeld naar Harskamp. De ruimte was nodig voor een nieuw type geweer dat een langere afstand kon overbruggen en waarvoor nieuwe schietbanen nodig waren.

Voor er gebouwen stonden in Harskamp, sliepen de militairen in tenten
Voor er gebouwen stonden in Harskamp, sliepen de militairen in tenten. Foto: Gemeentearchief Ede

Waarom in Ede?

Voor de kazernes in Ede werd bovendien gekozen vanwege de goede spoorwegverbinding. Eigenlijk was Ede tweede keuze, nadat onderhandelingen van het ministerie in Apeldoorn niet succesvol waren. In 1904 openden de Maurits- en Johan Willem Frisokazerne. Daarna volgden de andere kazernes (Van Essen, Bergansius, Arthur Kool). De gebouwen waren 130 meter lang; kolossale afmetingen voor die tijd in Ede. Samen vormden deze kazernes het Kazernecomplex Ede-West. Later werd dat Prins Mauritskazerne.

Bij de wijziging van de dienstplichtwet was er landelijk meer behoefte aan kazernes. In Ede werden toen de Elias Beeckmankazerne en Simon Stevinkazerne gebouwd, in 1938 en 1939. Helaas namen de Duitsers in 1940 beide kazernes in gebruik en bouwden ze af. Zij gaven het de naam ‘Langenbergkaserne’. Beide kazernes samen waren Kazernecomplex Ede-Oost. In de oorlog noemden de Duitsers de artilleriekazernes ‘Bismarckkaserne’.

De tekst gaat verder onder de foto >

De hoofdingang van de Mauritskazerne aan de Stationsweg in Ede
De hoofdingang van de Mauritskazerne aan de Stationsweg in Ede. Foto: Gemeentearchief Ede

‘Zedelijkheid’ van Ede

Niet alle burgers van Ede zaten te wachten op de militairen. Garnizoenssteden hadden geen beste reputatie en men was bang dat de ‘zedelijkheid’ van Ede zou dalen door de soldaten. Toen de eerste militairen in 1906 in Ede aankwamen wachtte hen een bescheiden welkom. Er waren ook burgers in Ede die de luiken dichtdeden als protest. De groepen militairen marcheerden door het dorp, werden officieel welkom geheten door het dorpsbestuur (per persoon kregen de officieren en soldaten drie sigaren en een glas bier) en zingende troepjes verbroederden met de Edese inwoners.

De tekst gaat verder onder de foto >

Infanterie komt aan in Ede in 1906. Foto: Gemeentearchief Ede

Allerlei onderdelen zijn in de loop van het tijd in Ede gelegerd geweest: van de ‘Sectie Stiekum’ (School Militaire Inlichtendienst) tot wielrijders. Bij het uitbreken van beide wereldoorlogen leek Ede wel het militaire centrum van Ede. Opgeroepen soldaten uit het hele land kwamen naar Ede om vanuit hier naar hun post doorgestuurd te worden. Na de Tweede Wereldoorlog werden veel rekruten in Ede getraind om te vechten in Nederlands-Indië.

Beroepsmilitairen

Overigens kwamen niet alleen menselijke militairen naar Ede. Het garnizoen in Ede telde ook zo’n 1.200 honden, ‘viervoetige infanteristen’, talloze paarden, postduiven en muildieren. Naast de dienstplichtige militairen drukten vooral de beroepsmilitairen hun stempel op het dagelijkse leven in Ede. Samen met de burgers maakten zij Koninginnedag, de Heideweek en Sinterklaasvieringen tot een groot feest. Veel van hen waren betrokken in sportvereniging, kerken enzovoorts.

In 1930 en 1931 waren er plannen om van Ede een zeer groot garnizoen te maken. Het Ministerie van Oorlog wilde zoveel mogelijk terrein tussen Ede, Otterlo, Planken Wambuis en station Ede kopen. Er waren al onderhandelingen gevoerd met grondeigenaren. Het plan liep spaak toen de jaarlijkse begroting van het ministerie flink werd gekort.

Garnizoensstad-af

Nadat de dienstplicht verdween ging de krijgsmacht anders werken. Ede als garnizoensstad werd verleden tijd. In 2010 werden de kazernes overgedragen aan de Gemeente Ede. Alle soldaten vertrokken en er kwam een einde aan Ede als garnizoensstad. Toch zijn de kazerneterreinen nog altijd belangrijk voor Ede – nu als woonwijk in wording.

Bron: Garnizoensleven, Historische Cahiers ede

Paarden van de artillerie in de stallen
Paarden van de artillerie in de stallen. Foto: Gemeentearchief Ede

Lees meer over de kazernes:

Meer in deze categorie

Mysteries

Ga naar “Vette hap in Ede: dit is het verschil tussen een snackbar en cafetaria”

Vette hap in Ede: dit is het verschil tussen een snackbar en cafetaria

Henky Penky
Ga naar “Van noord naar zuid en van oost naar west: zo lang en breed is Ede”

Van noord naar zuid en van oost naar west: zo lang en breed is Ede

Ga naar “Mysterie opgelost: hier dienen verlaagde stoepen en ‘gaten’ in de stoep voor”

Mysterie opgelost: hier dienen verlaagde stoepen en ‘gaten’ in de stoep voor

Wadi

In onze gids

Aanbiedingen

Ga naar “Hangmat polyester katoen assorti 290×100 cm van € 39,99 voor € 29,99”

Hangmat polyester katoen assorti 290×100 cm van € 39,99 voor € 29,99

  • Geldig t/m 31 december 2022
Ga naar “op alles van Leifheit”

op alles van Leifheit

  • Geldig t/m 4 december 2022
Ga naar “Knuffeldeken voor € 4,99”

Knuffeldeken voor € 4,99

  • Action
  • Geldig t/m 29 november 2022
Ga naar “Bordenset Luipaard voor € 39,95”

Bordenset Luipaard voor € 39,95

  • Action
  • Geldig t/m 29 november 2022
Ga naar “Marmerlook bijzettafels voor € 14,95”

Marmerlook bijzettafels voor € 14,95

  • Action
  • Geldig t/m 29 november 2022

Vacatures

Ga naar “Helpende”

Helpende

  • Vilente – De Klinkenberg
  • Parttime
De Klinkenberg
Ga naar “Procescoördinator Interventieteam”

Procescoördinator Interventieteam

  • Gemeente Ede
  • Fulltime/Parttime
Gemeentehuis Ede

Agenda

Ga naar “Dickens Fair Bennekom”

Dickens Fair Bennekom

  • Van 9 dec t/m 10 dec
Dickens Fair BennekomDickens Fair Bennekom
Ga naar “Kerstconcert met samenzang COV-Bennekom/OBK Bennek”

Kerstconcert met samenzang COV-Bennekom/OBK Bennek

  • 17 december 2022