Zo beleefde Dordrecht de Tweede Wereldoorlog

Canadese militairen en leden van de Binnenlandse Strijdkrachten komen over het Beverwijcksplein de stad binnen. Foto: Regionaal Archief Dordrecht

Dordrecht beleeft de Tweede Wereldoorlog zoals bijna iedere middelgrote stad in die tijd. Als het 10 mei 1940 in Nederland tot een uitbarsting komt, heerst er in Dordt in eerste instantie een merkwaardig gevoel van opluchting. Eindelijk komt er actie. Nu maar hopen dat het snel voorbij is.

Toch zal de oorlog vijf lange jaren duren, afschuwelijk veel mensenlevens kosten en degenen die het overleven in soms barre omstandigheden brengen. Daarin week ons eiland niet af van andere plaatsen in ons land.

Het dagelijks leven in Dordt

In het boek ‘Dordrecht, stad in oorlogstijd – herinneringen aan 40-45’ vertellen tachtig Dordtenaren over het dagelijks leven in hun stad. Veel van die verhalen zijn uit de eerste hand. Uit de interviews blijkt dat er in de eerste meidagen in 1940 vooral verwarring is onder de Dordtenaren. Mensen weten niet waar ze goed aan deden: gewoon thuisblijven, vluchten of elkaar opzoeken om te horen wat andere stadgenoten zouden doen. Dat laatste doen een aantal. Ze komen bij elkaar in Americain, een zalencentrum aan de Groenmarkt. In het gebouw zit nu de bibliotheek met Café Americain.

Tweede Wereldoorlog
Gebouw Americain aan de Groenmarkt. Foto: Regionaal Archief Dordrecht

Daar in Americain zijn alle zalen gevuld met ongeruste Dordtenaren. Ze wachten af wat er gebeurt, want ondertussen is toenmalig burgemeester Bleeker in gesprek met een Duitse commandant over de overgave. Als Dordrecht zich niet overgeeft, zal de stad worden gebombardeerd. In Americain zijn veel mensen uit de wijk Krispijn. Zo goed en zo kwaad als het kan, slaapt de groep een paar nachten in het gebouw, waar ze voldoende brood en melk krijgen uitgereikt. Een paar dagen later, op 14 mei, wappert de witte vlag op de toren van de Grote Kerk. Dordrecht heeft zich overgegeven. De mensen gaan weer naar hun huizen terug.

Het eiland in oorlogstijd

Omdat Dordrecht een eiland is, worden bruggen en dijken extra goed bewaakt. Op den duur verlaten veel inwoners de stad op zoek naar eten. Er wordt een beroep gedaan op boeren uit Dubbeldam, maar als ook daar niets meer te halen of te ruilen valt, trekken veel er op uit naar de Alblasserwaard en de Hoekse Waard. Soms doen ze dat op de fiets, maar vaak ook lopend. Na dagen komen ze dan terug met een paar aardappels of een stukje kool. En dat moet dan weer het eiland op worden gesmokkeld, langs de Duitse soldaten.

Tweede Wereldoorlog
De brug over de A16 aan de Reeweg Zuid die in de oorlog werd vernield. Foto: Regionaal Archief Dordrecht

Hoe langer de oorlog duurt, hoe meer bizar de situatie in de wereld wordt. Ook in Dordrecht. Er zijn verhalen van onderduikers die werden verstopt in de kruipruimte onder een doodgewone rijtjeshuizen in bijvoorbeeld de Jozef Israelsstraat. En buren die andere buren verraden. De wereld lijkt opgesplitst in goed en kwaad, maar zo eenvoudig ligt het allemaal niet. Sommige Dordtenaren zien zich verplicht om zaken te doen met de Duitsers, al was het maar vanwege lijfsbehoud. Als je een schoenenwinkel hebt die al een poosje gesloten is omdat de mensen geen geld meer hebben om schoenen te kopen en er komt een Duitse officier een bestelling plaatsen van echte leren laarzen. Wat doe je dan?

Eigenlijk heel aardig

Ook zijn er verhalen van Duitse bezetters die eigenlijk heel aardig zijn en de hele oorlog vreselijk vinden. Hoe langer het duurt, hoe jonger de Duitse soldaten worden. Jongens zijn het vaak nog, die huilend van heimwee aan een Dordtse keukentafel zitten. En er zijn verhalen over de vindingrijkheid van Dordtenaren. Gelukkig zijn ook een aantal humoristische en zelfs hilarische gebeurtenissen bekend die plaatsvonden in de stad.

‘Jongens waren het vaak nog, die huilend van heimwee aan een Dordtse keukentafel zitten’

Als het op 6 juni 1944 D-day is, denken veel Europeanen dat de oorlog eindelijk voorbij is. Er zijn zelfs Dordtenaren die met rood-wit-blauwe vlaggetjes zingend de straat opgaan. Maar de oorlog blijkt nog niet over en er zal nog een afschuwelijke hongerwinter volgen. In de stad zijn op verschillende punten gaarkeukens ingericht, zoals in de kantine van koekjesfabriek Victoria, in de Kleine Spuistraat en op het Mauveplein in Krispijn. Sommige mensen vinden de soepachtige smurrie zo vies, dat ze nog liever proberen zelf iets te brouwen van een stukje suikerbiet. Als de oorlog voorbij is, blijft de koekjesfabriek nog een poosje in actie voor haar stadgenoten. Kinderen mogen er een warme maaltijd komen eten en veel mensen koesteren nog steeds die herinnering.

Tweede Wereldoorlog
De gaarkeuken in de school op het Mauveplein in Krispijn. Foto: Regionaal Archief Dordrecht

Het bombardement op Park Merwestein

Een van de oorlogsherinneringen die grote indruk heeft gemaakt is het bombardement op Park Merwestein. Op 24 oktober 1944 is er een geallieerde luchtaanval op Park Merwestein. Daar is op dat moment een Duits bunkercomplex gemaakt. De geallieerden gooien massaal bommen en raketten op het park, zo’n tachtig in totaal.

Schade door afzwaaiers

Maar niet alle bommen treffen direct doel, er waren ook afzwaaiers. De schade is enorm. In de buurt rondom het park worden bijna dertig huizen totaal vernield en meer dan vijftienhonderd beschadigd. Er vallen ook bommen op de Buitenschool aan de Vrieseweg. Bij de aanval worden 69 Dordtenaren en meer dan tweehonderd Duitse militairen gedood.

Tweede Wereldoorlog
Het bombardement op Park Merwestein geeft veel schade aan de omgeving. Op de Sint Jorisweg tegenover schouwburg Kunstmin worden ook huizen verwoest.

Villa Simpang

De Duitsers trekken in alle mooie panden van de stad en verbleijen daar of richtten er een kantoor in. In januari 1945 probeert de RAF twee keer zo’n villa te bombarderen aan de Burgemeester de Raadtsingel. In deze Villa Simpang is op dat moment het hoofdkwartier gevestigd van de Duitse SD en Grunne Politzei.

Tweede Wereldoorlog
Villa Simpang rond 1925 op de hoek van de Burgemeester de Raadtsingel en de Stationsweg. Foto: Regionaal Archief Dordrecht

Door de mist die dag mislukt de aanval en komen de bommen terecht op de kruising van de Burgemeester de Raadtsingel, de Dubbeldamseweg, de Toulonselaan en de Transvaalstraat. Een week later is het wel raak en wordt het huis met raketten verwoest. Er vallen achttien doden en 29 gewonden.

Tweede Wereldoorlog
Villa Simpang na het bombardement in januari 1945. Foto: regionaal Archief Dordrecht

De bevrijding in Dordrecht

Als Nederland wordt bevrijd, arriveert er ook in Dordrecht een groep Canadese soldaten. Ze marcheren onder gejuich en applaus over de Krispijnseweg. In de Vriesestraat hangt een welkomstspandoek. Burgemeester Bleeker keert terug in het Stadhuis en spreekt de verzamelde burgers toe. Bleeker waarschuwt niet mee te doen aan het ophalen van de ‘moffenmeiden’, de vrouwen die al dan niet bevriend waren met de Duitsers. In het hele land had dit inmiddels de vorm aangenomen van een volksgericht. Hij kon echter niet voorkomen dat ook in in Dordt vrouwen werden opgehaald en in het centrum van de stad werden bespot en kaalgeschoren. Daarbij werden ook ten onrechte vrouwen op de kar geduwd.

Twee minuten stil

Nederland is op 4 mei om 20.00 uur twee minuten stil om te herdenken wat er in de Tweede Wereldoorlog is gebeurd. De gedachten van veel Dordtenaren zullen ook uitgaan naar wat er op ons eiland plaatsvond.

Tweede Wereldoorlog
De bevrijdingsoptocht in 1945 ging langs het Bagijnhof. Foto: Regionaal Archief Dordrecht

Je kunt hier de tijdlijn van Museum 1940-1945 lezen van de Tweede Wereldoorlog in Nederland en wat er in die periode in Dordrecht gebeurd. Het boek Dordrecht, stad in oorlogstijd – herinneringen aan 40-45 is hier te koop.

Meer in deze categorie

Toen in Dordrecht

Ga naar “Uit het archief! Hierom werd de Nieuwkerk 60 jaar geleden bijna gesloopt”

Uit het archief! Hierom werd de Nieuwkerk 60 jaar geleden bijna gesloopt

Pieters Keuken, Koken en Wonen - Interieurwinkel in de Nieuwkerk - indebuurt Dordrecht
Ga naar “Toen in Dordt: zo werd Dordrecht aangesloten op het telefoonnetwerk”

Toen in Dordt: zo werd Dordrecht aangesloten op het telefoonnetwerk

Ga naar “Toen in Dordt: hoe de schoorstenen van de Merwedecentrale werden opgeblazen”

Toen in Dordt: hoe de schoorstenen van de Merwedecentrale werden opgeblazen

In onze gids

Aanbiedingen

Ga naar “Complete computerbril met 200 euro korting”

Complete computerbril met 200 euro korting

  • Van Roosmalen Optiek
  • Geldig t/m 31 december 2022
Van Roosmalen Optiek in Dordrecht verkoopt computerbrillen en beeldschermbrillen van RodenstockVan Roosmalen Optiek in Dordrecht verkoopt computerbrillen en beeldschermbrillen van Rodenstock

Topper

Ga naar “Krijg Bosch boor of Tefal Easy Fry cadeau”

Krijg Bosch boor of Tefal Easy Fry cadeau

  • Geldig t/m 9 oktober 2022
Ga naar “Fletcher bestaat 25 jaar! € 25,00”

Fletcher bestaat 25 jaar! € 25,00

  • Geldig t/m 2 oktober 2022
Ga naar “Huispak met legging M t/m XXL € 19,99”

Huispak met legging M t/m XXL € 19,99

  • Geldig t/m 9 oktober 2022
Ga naar “Hangmat polyester katoen assorti 290×100 cm van € 39,99 voor € 29,99”

Hangmat polyester katoen assorti 290×100 cm van € 39,99 voor € 29,99

  • Geldig t/m 31 december 2022

Vacatures

Ga naar “Medewerker meeting & events”

Medewerker meeting & events

  • Van der Valk Hotel Dordrecht
  • Parttime
Van der Valk Hotel Dordrecht - asperges - indebuurt Dordrecht
Ga naar “Winkelmedewerker”

Winkelmedewerker

  • Jet’s Favs
  • Parttime
Ga naar “Nachtportier”

Nachtportier

  • Postillion Hotel Dordrecht
  • Fulltime
Ga naar “Stagiair(e) Receptie”

Stagiair(e) Receptie

  • EuroParcs Resort de Biesbosch
  • Stage
EuroParcs Resort De Biesbosch
Ga naar “Jeugdzorgmedewerker MBO”

Jeugdzorgmedewerker MBO

  • Stichting Prokino
  • Parttime

Agenda

Ga naar “Dordtse Cultuurnacht”

Dordtse Cultuurnacht

  • 8 oktober 2022
Ga naar “Tij Festival 2022”

Tij Festival 2022

  • Van 17 nov t/m 20 nov
Ga naar “Kinderkleding- en speelgoedbeurs”

Kinderkleding- en speelgoedbeurs

  • 1 oktober 2022
Ga naar “14e DrechtStadLoop”

14e DrechtStadLoop

  • 6 november 2022
Ga naar “Brocante in de Grote Kerk”

Brocante in de Grote Kerk

  • Van 4 nov t/m 5 nov