Dordrecht

×

indebuurt categorieën

Meer indebuurt

Service

Zo zit dat: hadden we echte Dordtse klederdracht?

Door Konnie van Sluys 23 mei 2020

Als je het hebt over klederdracht of streekdracht zullen veel van jullie direct denken aan Volendamse of Zeeuwse toeristische pakjes die er fleurig en ingewikkeld uitzien. Toch waren deze uitdossingen vroeger de dagelijkse kleren van veel mensen. Maar hadden we in Dordrecht ook klederdracht?

Pagina 1/3
⟵ swipe swipe ⟶

Vrouwen die dit droegen maakten de meeste onderdelen van de klederdracht zelf. Zij kochten de specifieke stoffen op markten en in gespecialiseerde stoffenwinkels. Was een rok versleten, dan werd deze versteld tot er een nieuwe gemaakt werd. Bij zwangerschap of gewichtsverandering konden de rokken eenvoudig wat ruimer of strakker gezet worden, dus niks geen speciale zwangerschapskleding of nieuwste modetrend: je reinste slow fashion.

Je kunt verder lezen onder de foto. 

Beeld: RAD

Persoonlijk verhaal

Voor mij is het ook een persoonlijk verhaal. Omdat mijn vader van Walcheren kwam, had ik een Zeeuwse oma die haar hele leven in de klederdracht van Walcheren (Grijpskerke) heeft gelopen. Volgens Wikipedia is er in 2003 voor het laatst een telling gedaan en bleken er toen 197 vrouwen nog Walcherse (boeren)dracht te dragen. De jongste vrouw in klederdracht was toen 65 jaar oud, de oudste 102 jaar. Verderop vertel ik je hier meer over, maar we gaan het eerst hebben over Dordtse klederdracht.

Klik verder op het oranje pijltje. 

Klederdracht in Dordrecht

Op oude foto’s en afbeeldingen zie je soms vrouwen in Dordrecht of Dubbeldam in klederdracht. Maar was dat Dordtse klederdracht? Het kan ook dat deze vrouwen uit de Alblasserwaard, Gravendeel of van de Zuid-Hollandse eilanden kwamen. In Dordrecht werd altijd veel handel gedreven en het was een gaan en komen van mensen uit de gebieden rondom de stad. Daarbij komt dat mensen soms vasthielden aan de kleedgewoontes van de streek waar zij vandaan kwamen(**). Arm en rijk droeg klederdracht, maar de rijken gingen sneller over op ‘moderne kleding.’ Het standsverschil was groot in die tijd en kwam in de kleding tot uiting.

De tekst gaat verder onder de foto’s. 

Beeld: RAD

Oorijzers en sierspelden

Een afbeelding van rond 1900 (*) toont (Mien)Wilhelmina Helena Koman-de Fuijck (1865-1937) in wat waarschijnlijk Dordtse dracht was. Het meest opvallend is de witte muts of keuvel met lange sluier en krulvormige oorijzers. Hoe groter de oorijzers, aangevuld met sierspelden, hoe meer welstand men had. Uit de mouwen van het donkere jak komen ondermouwen. Oren met oorbellen zijn zichtbaar. Mien behoorde tot de armere middenklasse en droeg vermoedelijk rouwdracht. Op afbeeldingen afkomstig uit de beeldbank van het Dordtse Regionaal Archief, zie je spelden en sieraden horend bij Dordtse klederdracht. Maar veel is onduidelijk en hier ligt een mooie taak voor een historicus om eens een gedegen promotieonderzoek te doen naar het bestaan van Dordtse klederdracht.

Je kunt verder lezen op de volgende pagina. 

Spelden en sieraden | Foto: RAD

Dit droeg mijn Zeeuwse oma

Walcherse feestdracht. | Foto: privé

Over de klederdracht op de Zeeuwse eilanden is veel meer bekend. Per eiland was de dracht verschillend, wat zich vooral uitte in de muts en de kleuren van de kleding. Mijn oma droeg de Walcherse dracht en als klein meisje vond ik dit uitermate boeiend en mocht ik wel eens kijken hoe oma zich aankleedde. Er was een vaste volgorde: over haar ondergoed (wat ik niet mocht zien) droeg zij een onderrok. Dan deed zij de beuk aan, een soort blouse, tweedelig die over borst en rug wordt gedragen. Hier overheen kwam het jak, een jasje met korte mouwen dat uit één lap werd gemaakt en zwart was. De beuk bloest hier van voren uit en kan van allerlei mooie stoffen gemaakt zijn. Daarover kwam een gehaakte omslagdoek. Over de onderrok kwam een bovenrok. En daaroverheen weer een rok die schort heet en van grijs/wit gestreepte stof met motiefjes is gemaakt. Deze rokken waren allemaal wikkelrokken die met spelden op maat werden vastgemaakt.

De tekst gaat verder onder de foto. 

Walcherse jonge vrouwen klederdracht. | Foto: privé

Haar en sieraden

Vervolgens ging zij aan de slag met haar haar dat naar voren over een haarband werd geleid en dan naar achteren vastgezet en verstopt in de muts. Deze ondermuts was van gesteven kant en hieraan werd ook het oorijzer vastgemaakt. Van dit sieraad zie je naast het gezicht de gouden krullen uitsteken, net als in Dordrecht. Hieraan konden door rijke vrouwen de driehoekige sieraden (stikken) worden opgehangen, je reinste statussymbool. Mijn oma plaatste daarna de bolvormige muts achter op haar hoofd en maakte deze vast met speciale mutspinnen. Veel sieraden droeg zij niet, maar wel altijd het vijfstrengige bloedkoralen collier met gouden slot en een broche.

Zondagse kleding

Omdat mijn oma oud was en niet-welgesteld, droeg zij een eenvoudige versie. Zo gebruikte zij nooit de zogenaamde stikken of strikken. Ook met de (taille) kettingen heb ik haar nooit gezien. Wel had ze de krullen, de bloedkoralen en gitten colliers én de broches en haarspelden. Zondags en op feestdagen droeg ze de dracht iets anders met bijvoorbeeld een zwarte schort in plaats van de daagse grijswit gestreepte versie. De gitten waren voor zon- en feestdagen en ze droeg dan een mooiere beuk van glanzende stof. Op de foto met mijn ouders als bruidspaar zie je deze (feestelijke) dracht bij haar.

Je kunt verder lezen onder de foto. 

Mijn Walcherse oma in feestdracht 1955

Altijd korte mouwen

De beuk bood als enige de mogelijkheid wat van je smaak te laten zien door variatie in stoffen, kleuren en patronen. Als kind verbaasde ik mij er over dat oma altijd korte mouwen droeg, zomer en winter. De omslagdoek hield haar extra warm. Ze hoefde haar hele leven niet na te denken over haar outfit en droeg alles op tot het echt versleten was. Shoppen was haar onbekend en zonder het te weten was ze heel erg duurzaam.

Bronnen: *Diep; R.A. Koman, **J. Bouman Dordt Eigen-aardig 2015

Bekijk ook:

Deze kleding droeg Koningin Máxima tijdens haar bezoekjes aan Dordrecht

Een heerlijk onderwerp om over te schrijven is de kleding van Máxima. Helaas blijft zij dit jaar op ...

Konnie kocht bewust een jaar lang geen kleding: ‘Ik had 40 paar schoenen, maar waarom?’

Konnie is gastredacteur bij indebuurt Dordrecht en schrijft ook voor wijkkrant De Nieuwe Dubbeldamme...
Pagina 1/3
⟵ swipe swipe ⟶

adv.