Werden er heksen gewogen in de Waag op het Scheffersplein in Dordrecht?

Door Lisanne Doff 20 april 2019

Eeuwenlang geloofden veel mensen in het bestaan van heksen. Ze waren overtuigd dat heksen met hun magische krachten de oogst konden laten mislukken, zichzelf in een dier konden veranderen of zelfs iemand konden doden met een vloek. Om te bewijzen dat iemand een heks was, werden ze gewogen met een waag. Het is bekend dat er ook een waag in Dordrecht was op het Scheffersplein, toen nog het Marcktvelt. Maar nu vroegen wij ons af: werden er hier ook heksen gewogen?

Kun jij je dit voorstellen? De angst voor heksen was zo groot, dat er mensen vervolgd werden voor de meest uiteenlopende redenen. Ging je man vreemd? Dan was hij vast behekst door de buurvrouw. Oogst mislukt? Brrr…dat kwam vast door tovenarij. Vermeende heksen werden op gruwelijke manieren gemarteld. En kon je niet bewijzen dat je geen heks was? Dan had je pech want dan belandde je op de brandstapel. Geen prettige manier om aan je eind te komen.

Tekst gaat verder onder de afbeelding.

Foto: Publiek Domein

Heksenvervolging in Nederland

Ook in Nederland was de angst voor heksen groot. De eerste heksenverbranding was rond 1500 in Gelderland. De laatste officiële heksenprocessen in Nederland waren rond 1610, al werd de laatste heks in 1674 in Limburg nog veroordeeld. In andere landen in Europa gingen ze soms nog door tot 1720. Naar schatting zijn er ruim 250 ‘heksen’ verbrand in Nederland, waarvan 100 in Limburg (dat toen onder Spaans bewind stond en jongens: die Spanjaarden waren fanatiek!).

Bewijs maar eens dat je geen heks bent

Foto: publiek domein

Voor elke zucht en wind kon je dus beschuldigd worden van hekserij in de gezellige middeleeuwen. Gelukkig kreeg je nog wel een soort van proces om te kunnen bewijzen dat je onschuldig was. Om dit te kunnen bewijzen kreeg je een aantal leuke proeven, zoals de waterproef. De heks werd met gebonden voeten en handen het water in gegooid. Bleef je drijven? Gefeliciteerd, je hebt de waterproef overleefd en nu mocht je sterven op de brandstapel. Zonk je en verdronk je? Ah, shit. Maar je was wel onschuldig, dat dan weer wel.

Een andere manier om te bepalen of iemand een heks was, was door middel van wegen. Dit gebeurde in een Waag, waar normaal handelswaar zoals kaas werd gewogen. Had je een ‘normaal’ gewicht? Dan kreeg je een certificaat en mocht je gaan. Werd je te licht bevonden? Dan was je een heks. Kijk, er werd toen ook al aan body shaming gedaan.

En in Dordrecht dan?

Maar nu wil je natuurlijk weten: gebeurde dit ook in Dordrecht? Het antwoord is nee, er zijn geen bewijzen dat er heksen zijn gewogen in Dordrecht. Onder andere in Oudewater en Roermond is dit wel gebeurd. In Roermond zijn er zelfs ongeveer 60 ‘heksen’ gedood op de brandstapel. De heksenvervolging was op zijn retour rond 1610 en het Marcktvelt, waar de waag in Dordrecht was, ontstond in 1659. Heksenprocessen waren toen al niet meer zo populair. Daarbij werden vermeende heksen naar Oudewater gestuurd; het epicentrum van de heksenvervolgingen.

De tekst gaat verder onder de afbeelding. 

Het Marcktvelt in 1744, nu Scheffersplein. De twee grote openstaande deuren markeren de ingang tot de waag in Dordrecht.| Foto: Regionaal Archief

De heksenwaag van Oudewater

De Waag van Oudewater wordt wél een heksenwaag genoemd. De waag werd in 1482 gebouwd als goederenwaag. Keizer Karel V (koning van Spanje enzo.) gaf Oudewater in 1545 als enige plaats in Europa het privilege voor een eerlijk weegproces. Niemand werd er ooit als heks veroordeeld. De Heksenwaag van Oudewater is nu een museum.

[Bronnen: Geschiedenis der heksenprocessen: eene bijdrage tot den roem des vaderlands, Het Goudse Canon, Heksenwaag van Oudewater)

Meer mysteries: 

Dordtse mysteries: hoe komt het Bagijnhof aan zijn naam?

De ene straatnaam klinkt logischer dan de andere. En soms kom je er zo vaak dat je er niet eens bij ...
Voorstraat Noord Festival

Wonen er meer mannen of vrouwen in Dordrecht?

Over het algemeen worden er net zoveel jongens als meisjes geboren. En als al die mensen blijven won...
Trouwen Dordrecht

Waarom kun je in Dordrecht alleen gratis trouwen op een maandagochtend?

We weten allemaal dat trouwen aardig wat geld kan kosten. Natuurlijk hangt het ervan af of je groot ...

Meer over

Mysteries

adv.