Dit is waarom Dordrecht zo’n indruk maakte op Jongkind

Aangeboden door Dordrechts Museum 4 februari 2018

Ben je al naar Jongkind & vrienden geweest? Naar wie? Johan Barthold Jongkind bedoelen we. En dit is waarom het de moeite waard is een keer bij hem en zijn vrienden op bezoek te gaan.

Jongkind & vrienden kun je vinden in het Dordrechts Museum. Het is de naam van een tentoonstelling die je nog tot 27 mei kunt bezoeken. Hoogtepunt dat je niet mag missen zijn natuurlijk die prachtige schilderijen waarop je Dordrecht herkent.

Even over de schilder

Even over de schilder. Johan Barthold Jongkind leefde van 1819 tot 1891. Hij was een van de belangrijkste mensen in de Europese schilderkunst van de 19de eeuw. Een sleutelfiguur, zelfs want hij was een belangrijke schakel in de ontwikkeling van de moderne schilderkunst en je kunt hem met recht voorloper noemen van het impressionisme. Daarvan zijn er meer. Daubigny wordt vaak genoemd en Boudin, die met Jongkind en Monet schilderde aan de Normandische kust. Maar met zijn rake observaties en zijn directe, losse manier van schilderen waren Jongkinds schilderijen en aquarellen belangrijk voor de Franse kunstenaars. Vanuit de Hollandse, realistische traditie gaf Jongkind de aanzet tot het impressionisme in Frankrijk.

(De tekst gaat onder de foto verder)
Jongkind
Het schilderij Rue Notre Dame, Paris van Jongkind. Foto gemaakt in 2007 in het Rijksmuseum in Amsterdam. Foto: Archieffoto ANP

Holland in Frankrijk

Het Hollandse landschap is in het werk van Jongkind altijd prominent aanwezig geweest. Dat blijft opmerkelijk, want ook al was hij in Nederland opgegroeid, hij was in veel opzichten meer een Franse dan een Nederlandse kunstenaar. Jongkind vertrok al jong naar Parijs, waar hij leerling werd van de Franse landschapschilder Isabey. Afgezien van een tijdelijke terugkeer in de periode 1855-1860 zou hij zijn hele verdere leven in Frankrijk wonen en alleen in de jaren 1866-1869 nog reizen naar Nederland maken. In Frankrijk was hij op zijn plek; hij raakte snel thuis in het Parijse kunstleven en had er succes met zijn werk. Frankrijk bracht hem ook nieuwe onderwerpen, zoals het landschap van de Normandische kust dat Jongkind samen met Boudin en Monet verkende. Met zijn rake natuurobservaties en directe, losse manier van schilderen was hij een inspirator voor deze en andere Franse schilders, de latere impressionisten. In Parijs raakte hij gefascineerd door de metamorfose die de stad in die tijd onderging. Sloop- en bouwwerkzaamheden werden onderwerp van zijn schilderijen.

(De tekst gaat onder de foto verder)
Dordrechts Museum
Johan Barthold Jongkind, Le port de Dordrecht, 1869, olieverf op doek, 41 x 65 cm, Dordrechts Museum, schenking Bedrijfsvrienden Dordrechts Museum 2017

Nederland toch belangrijk

En toch was Nederland al die jaren ook belangrijk voor hem. Met eerder gemaakte schilderijen en tekeningen als voorbeeld bleef Jongkind Hollandse landschappen schilderen. De bewondering voor de Hollandse Gouden Eeuw was in Frankrijk altijd al groot geweest en Jongkinds schilderijen werden gezien als voortzetting van die roemruchte traditie. Gezichten op Rotterdam, Delft en Overschie, molens in de polder en schaatsers op bevroren vaarten, het Franse publiek was er dol op. Vooral de clair de lunes, nachtlandschappen met maanlicht, waren geliefd. Ze deden denken aan de ‘maneschijntjes’ van 17de-eeuwse Hollandse schilders. Het al genoemde Gezicht op het Groothoofd bij maanlicht is een mooi voorbeeld van zo’n maanverlicht landschap.
Jongkind heeft Dordrecht vaak geschilderd. Maar opvallend is dat de stad op zijn Hollandse landschappen van vóór 1868 niet of nauwelijks voorkomt en op schilderijen die 1868 of later zijn gedateerd juist heel vaak. Het lijkt er dus op dat de schilder zijn favoriete Hollandse stad in 1868 pas echt ontdekte.

Jongkind 1886 Gezicht op het Groothoofd te Dordrecht bij maanlicht. Foto: Peter Cox

Stad aan drie rivieren

Uit schetsboekjes en reisaantekeningen blijkt dat Jongkind in 1868 inderdaad een aantal dagen in Dordrecht verbleef. Tijdens eerdere reizen had hij de stad misschien alleen van een afstand gezien, vanaf de boot van Antwerpen naar Rotterdam. Een treinverbinding was er nog niet. Maar in 1868 maakte Jongkind er tekeningen en aquarellen en ging hij naar het Dordrechts Museum, dat toen nog gevestigd was in de Boterbeurs aan de Wijnstraat.

Dordrecht maakte indruk

Dordrecht moet indruk hebben gemaakt, want in 1869 was de stad het hoofddoel van zijn Hollandse reis. Jongkind was verrukt van de rivier, de havens en schepen. In een brief aan zijn kunsthandelaar in Parijs beschrijft hij Dordrecht als een stad ‘aan drie rivieren, de Maas, de Merwede en de Rijn en derhalve een stad met veel boten in allerlei soorten’. Die unieke ligging was wat Dordrecht zo aantrekkelijk en anders dan andere Hollandse steden maakte. Een stad, letterlijk omgeven door water.

Schilderachtig ‘Dort’

In Parijs was Jongkind geboeid geraakt door afbraak en vernieuwing. Ook in Dordrecht was het stadsbeeld aan het veranderen. Oude stadsmuren en -poorten werden gesloopt, grachten gedempt, straten verbreed. Aan de stadsranden verschenen fabrieken, er werd gebouwd aan een station en een spoorbrug over de Oude Maas. Foto’s hiervan zijn te zien op de tentoonstelling Verstild Dordrecht, die gelijktijdig met Jongkind & vrienden wordt gehouden. Het kan Jongkind allemaal niet zijn ontgaan, maar kennelijk zag hij in Dordrecht toch het liefst het tijdloze en schilderachtige dat er óók nog was. Een romantisch stadsbeeld.
Het was dit schilderachtige ‘Dort’ dat in de tweede helft van de 19de eeuw ook andere buitenlandse kunstenaars trok. In Frankrijk hebben Jongkinds Dordtse stadsgezichten ongetwijfeld bijgedragen aan de grote belangstelling voor de stad. In het spoor van Jongkind reisden tientallen Franse schilders naar het noorden om die unieke Hollandse stad met eigen ogen te zien. Zoals Daubigny en Boudin, van wie werk te zien zal zijn op de tentoonstelling. Er zouden nog vele anderen volgen. Dordrecht werd een internationale colonie d’artistes, zoals Boudin schreef. Zo was Jongkind niet alleen een wegbereider van het impressionisme, maar ook een promotor van Dordrecht als levendige kunstenaarsstad.

Je kunt hier meer lezen over Jongkind.

Dordrechts Museum musea

nu gesloten11:00 - 17:00

Museumstraat 40

Bekijk meer:musea
Foutje gezien?
Deze ondernemersbijdrage wordt je aangeboden door Dordrechts Museum en staat los van de redactionele berichten binnen het indebuurt-platform.

Lees mee en reageer!

Reactie