Mysterie opgelost: hier komt de uitdrukking ‘onder de rook van Doetinchem’ vandaan

luchtfoto-doetinchem-kerk-mark-bolder
Foto: Mark Bolder

Ken je het gezegde ‘ik woon onder de rook van Doetinchem’? Dat kun je gebruiken als je bijvoorbeeld in Braamt, Terborg of Gaanderen woont. Wat betekent die uitspraak eigenlijk? En waar komt het vandaan?

Voor de oorsprong van deze uitspraak moeten we terug in de tijd én naar de andere kant van de wereld.

Betekenis gezegd

De meeste mensen kennen de uitspraak wel. Als je ‘onder de rook van Doetinchem woont’, wil dat zeggen dat je erg dicht in de buurt van Doetinchem woont. Zo kun je makkelijk uitleggen wat de geografische ligging is van jouw woonplaats. De uitdrukking is tot stand gekomen doordat er, normaal gesproken, in een stad meer rook is dan in een dorp.

Francois Valentijn

Maar wie heeft die uitspraak ooit verzonnen? En waar komt ‘ie vandaan? De oudste vermelding van deze uitdrukking staat in het Woordenboek der Nederlandsche Taal uit 1726. De Dordtse dominee en schrijver François Valentijn (Dordrecht,17 april 1666 – Den Haag, 6 augustus 1727) schreef het boekwerk Oud en Nieuw Oost-Indiën waar hij de uitdrukking gebruikte in de zin:

Het Eiland Onrust, drie mylen van Batavia gelegen, en aldus als onder den rook van deze stad,

François Valentijn werd tweemaal uitgezonden naar ‘de Oost’, oftewel Indonesië en omstreken. Daar schrijf hij zijn boekwerk Oud en Nieuw Oost-Indiën. Het is een zeer uitgebreide beschrijving over de geschiedenis van de Vereenigde Oostindische Compagnie (VOC). Het boekwerk bestaat uit vijf delen, 5.144 bladzijden en 1.050 illustraties.

Zo zie je maar dat een doodnormale uitdrukking een bijzondere oorsprong kan hebben.

Meer in deze categorie

Mysteries

Ga naar “Sloot, singel, kanaal of rivier: dit zijn de verschillende tussen de Doetinchemse waterwegen”

Sloot, singel, kanaal of rivier: dit zijn de verschillende tussen de Doetinchemse waterwegen

Ga naar “Mysterie opgelost! Hiervoor dienen die roosters voor deuren van sommige panden in Doetinchem”

Mysterie opgelost! Hiervoor dienen die roosters voor deuren van sommige panden in Doetinchem

Ga naar “Lekker weg in eigen land: zo ver ligt Doetinchem weg van Nederlands oostelijkste punt”

Lekker weg in eigen land: zo ver ligt Doetinchem weg van Nederlands oostelijkste punt

In onze gids

Ga naar “Vanouds”

Vanouds

  • Grutstraat 43
  • Restaurants en horeca
  • Gesloten

Aanbiedingen

Ga naar “€50,- giftcard cadeau!”

€50,- giftcard cadeau!

  • Rose July
  • Geldig t/m 12 augustus 2022

Topper

Ga naar “Bag it up! The folding travel bag € 19,99”

Bag it up! The folding travel bag € 19,99

  • Geldig t/m 21 augustus 2022
Ga naar “Gratis montage bij aankoop van jouw droomkeuken!”

Gratis montage bij aankoop van jouw droomkeuken!

  • Keukenloods Gaanderen
  • Geldig t/m 14 augustus 2022

Topper

Ga naar “Havaianas slippers vanaf € 14,99”

Havaianas slippers vanaf € 14,99

  • Geldig t/m 21 augustus 2022
Ga naar “Blokker Ottawa servies 3+1”

Blokker Ottawa servies 3+1

  • Geldig t/m 14 augustus 2022

Vacatures

Ga naar “Ervaren én nieuwe talentvolle chauffeurs gezocht”

Ervaren én nieuwe talentvolle chauffeurs gezocht

  • A12 Personeelsdiensten B.V.
  • Fulltime

Topper

Ga naar “Wij zijn op zoek naar nieuwe toppers!”

Wij zijn op zoek naar nieuwe toppers!

  • A12 Personeelsdiensten B.V.
  • Fulltime

Topper

Ga naar “Laboratorium medewerker”

Laboratorium medewerker

  • Seesing Flex
  • Fulltime/Parttime
Ga naar “Productiemedewerker dagdienst Doetinchem”

Productiemedewerker dagdienst Doetinchem

  • Seesing Flex
  • Fulltime/Parttime

Agenda

Ga naar “Lingerie-party Rose July ”

Lingerie-party Rose July 

  • Rose July
  • 13 augustus 2022

Topper

Ga naar “Stadsfeest”

Stadsfeest

  • Van 1 sep t/m 4 sep
stadsfeest-doetinchem-outdoor-dancetour-2
Ga naar “Open Monumentendag in Doetinchem”

Open Monumentendag in Doetinchem

  • Van 10 sep t/m 11 sep