Deventer mysterie: Wat is het verhaal achter de beruchte koperen ketel van de Waag?

Door Simone Groot Lipman 20 april 2019

De Waag is onze eyecatcher op de Brink. Wat nu een museum is, was het vroeger een handelswaag. Aan de gevel hing eeuwen lang een koperen ketel uit 1434. Het gerucht ging dat hier valsemunters levend in de olie werden gekookt. Was dat ook werkelijk zo?

We kloppen aan bij Deventer Verhaal en Ben Schräder van Collectiebeheer geeft ons uitleg. En ja, in 1434 kwam deze maatregel helaas tot uitvoering.

Waaggeld

Handelaren brachten hier hun waar en ijkmeesters controleerden de gewichts- en inhoudsmaten. Het waaggeld was een belangrijke bron van inkomsten voor de stad. Vanuit allerlei windstreken kwamen handelaren naar Deventer om hun waar te verkopen op de Brink. Eerlijke handel was van groot belang en daarvoor moest toezicht zijn op de maatvoering. De reputatie van een betrouwbare handelsstad was essentieel. Voor een handelsovertreding, zoals valsmunterij, stond een straf. De straf die in Deventer stond op valsmunterij, was het koken in olie. Dit betekende uiteraard een doodsvonnis voor de beschuldigde.

ketel waag
Foto | Stadsarchief Deventer

Fraude

”De stad Batenburg begon in de veertiende eeuw met het slaan van eigen munten. Dit was omstreden, omdat niet vast stond of deze stad ook het recht had om zelf munt te slaan. Zelf geloofden zij van wel, maar zuiver was deze praktijk zeker niet. Naast het slaan van Batenburgse munten, kopieerden zij ook andere stedelijke munten, maar van een kleiner gehalte aan zilver of goud. Kortom,  fraude”, vertelt Ben ons.

Betrapt

In het jaar 1434 werd een muntmeester uit Batenburg betrapt in Deventer met zulke valse munten. Hij kreeg een doodvonnis te horen. ”Speciaal voor deze gelegenheid werd een koperslager de opdracht gegeven tot de productie van een grote ketel. Hoe deze arme muntmeester precies ter dood werd gebracht is niet zeker. Het zou zo maar kunnen dat hij er in zijn geheel in moest. Het werkte uiteraard weerzinwekkend. De ketel hing nadien, als waarschuwing, aan de zijkant van de Waag. Sommigen zeggen, dat de geest van de muntmeester nog steeds rondwaart rondom en in de Waag.” Na 1598 werd het koken in de ketel vervangen door ophanging aan de galg. In het begin van de negentiende eeuw, tijdens de Franse bezetting, hebben soldaten gaten in de ketel geschoten. Daardoor lijkt de ketel nu meer op een vergiet dan op een kookpan.

Sinds 2017 hangt de ketel in de winkel van het museum, omdat het niet meer verstandig werd bevonden zo’n bijzonder en oud object buiten te laten hangen. Ben: ”We zijn overigens van plan om in de toekomst een replica te laten maken, zodat de waarschuwing wel van kracht blijft…”

Mysterie opgelost…

Heb jij ook een mysterie voor ons? Mail dan je vraag naar [email protected] en wie weet kunnen wij het antwoord voor je vinden en lees je jouw vraag terug op indebuurt Deventer! En heb je dit mysterie al gelezen?

Mysterie opgelost: werden er heksen gewogen in de Waag van Deventer?

Eeuwenlang geloofden veel mensen in het bestaan van heksen. Ze waren overtuigd dat heksen met hun ma...

Meer over Museum De Waag ontdekken?

Museum De Waag musea

Nu open11:00 - 17:00

Brink 56, Deventer

Bekijk meer:musea

adv.