De Lebuïnustoren op je grafsteen: steenhouwer Tom Lamers hakt hem handmatig voor je uit

Door Sophie Wassink 31 januari 2018

Hij is de 5e generatie steenhouwer in zijn familie, heeft 25 jaar ervaring in het vak en is nog een van de weinige steenhouwers in het land die de oude ambacht in stand houdt. Tom werkt vrijwel altijd met de hand of met traditionele machines uit de jaren 60. We namen een kijkje in de bijzondere werkplaats van de Deventer Steenhouwerij. 

Als zijn overgrootvader (betovergrootvader begon in 1868 als steenhouwer) de werkplaats in Deventer zou binnen stappen, zou hij direct aan de slag kunnen. Hier vind je geen hypermoderne machines, maar traditionele machines zoals een brugzaag, afkortzaag en een wandarm-polijstmachine. Hier wordt gewerkt zoals het hoort. Tom gebruikt methoden die van oudsher al werden gebruikt bij het bewerken van natuursteen. Van handmatig hakken, frijnen en boucharderen, tot spitsen, riffelen en scharreren. Samen met zijn vrouw Irma runt hij de Deventer Steenhouwerij en maken ze onder meer grafstenen op aanvraag.

5e generatie

“Mijn familie heeft door de jaren heen verschillende steenhouwerijen door het hele land gehad. Toen ik net kon fietsen, ik was waarschijnlijk een jaar of 5, fietste ik uit school naar de zaak. In een hoekje stond ik vol bewondering naar de steenhouwers te kijken. Soms kreeg ik een oud brok steen en een hamertje in mijn handen gedrukt en mocht ik meedoen met de mannen.” Tom groeide op in de zaak, veranderde in een rebelse puber en werd op zijn 16e naar de gezellenopleiding aan het Königslutter in Duitsland ‘gestuurd’. Ton mag zich inmiddels meester-steenhouwer noemen maar is in 1992 begonnen als leerling. En dat ging er hard aan toe.

steenhouwer
Foto: indebuurt Deventer

Van leerling naar meester-steenhouwer

Het steenhouwersgilde kent van oudsher drie rangen: de leerling, de gezel en de meester. De leerling werkte voor de meester als betaling voor zijn opleiding, de gezel werd betaald en had gevorderde vaardigheden. De meester-steenhouwers waren de mensen die het vak volledig machtig waren. “De opleiding in Duitsland was een internaat waar echte regime heerste. Ik werd behandeld als een slaaf, een voetveeg. Ik stond eerder op dan de rest. Moest het licht aan doen en koffie zetten. Ik keek mee over de schouders van de gezellen en mocht langzaam aan steeds meer zelf doen. Zo was ik een hele dag ontzettend druk geweest met het glad maken van zwart graniet. Keihard. Lastige steen om mee te werken. Het was gelukt, ik was trots. De meester bekeek het resultaat, zette er een kras in en zei: Begin maar opnieuw!”

Kennis is macht

“De kennis is er ingeramd en ik vergeet het nooit meer. Ik bezit nu over zoveel bouw, vak – en materiaalkennis, waardoor ik alle verschillende aspecten binnen het steenhouwen beheers.” Ton kan naast grafstenen alles maken van steen wat je maar kunt bedenken. Van schouwen en vloeren tot gevelstenen en zuilen. Ook restauratie van bijzondere projecten als de Lebuïnuskerk in Deventer en Paleis ’t Loo in Apeldoorn neemt hij voor zijn rekening. ” Steenhouwen is een mooi maar zwaar vak. Nat, vies en koud. Je moet een harde zijn om dit vak echt te kunnen beoefenen. Wij werken zonder moderne machines, dus ook een grafsteen van 500 kilo plaatsen we met de hand. Tillen gaat natuurlijk niet, maar een slimme constructie bedenken van balken op rolletjes gaat prima.”

Steenhouwer
Foto: indebuurt Deventer

Hekel aan massaproductie

“Er zijn nog zo’n 30 steenhouwers in het land die het vak zo beheersen als ik. Langzamerhand verdwijnt de ambacht. 95 procent van het grafwerk dat je in Nederland ziet, wordt geïmporteerd uit China. Jammer genoeg zien bedrijven meer in de handel dan in de ambacht. Een grafsteen wordt gemaakt als massaproduct terwijl het zo’n bijzonder product is. Het is het laatste wat je kunt doen voor een dierbare. Een afsluiting. En die moet persoonlijk zijn.” Tom maakt grafstenen op maat, naar jouw eigen ontwerp. Alles kan, niets is te gek. De grafsteen met de Lebuïnustoren is een voorbeeld van wat er allemaal mogelijk is. “Laatst kwam er een 35-jarige man de werkplaats binnen. Hij zag deze grafsteen liggen en heeft hem gereserveerd voor op zijn eigen graf.”

Duur? Valt mee!

Je zou denken dat het ontwerpen van je eigen grafsteen een hele dure grap is, maar niets is minder waar. Tom werkt razendsnel waardoor de prijs laag is. “Een beeldhouwer loopt eerst 2 dagen om de steen heen, pakt een kop koffie en neemt de tijd om heel diep na te denken. Ik maak een ontwerp en ga aan de slag. Met de Lebuïnus-grafsteen ben ik zo’n 2 dagen bezig geweest en dan is hij af.” En dat zonder machines hè!”


Meer over De Deventer Steenhouwerij ontdekken?

De Deventer Steenhouwerij speciaalzaken

Nu open07:30 - 17:00

Arnhemstraat 6, Deventer

Bekijk meer:speciaalzaken

adv.