De Herculesramp: hoe 34 mensen omkwamen bij een vliegramp

Door indebuurt Den Bosch 21 juli 2019

Bosschenaren ouder dan dertig kunnen zich het zeker nog herinneren. Ben je jonger dan dertig, dan heb je wellicht wel eens gehoord van de Herculesramp. Overlevenden, hulpverleners en familie van de slachtoffers zullen 15 juli 1996 nooit vergeten. Wat een prachtige zomerdag had moeten worden, werd een ramp. Het kostte aan 34 mensen het leven, bijna allemaal leden van het fanfarekorps van de Koninklijke Landmacht uit Vught. Wat gebeurde er 23 jaar geleden?

Door Simone Timmermans

Het Fanfarekorps van de Koninklijke Landmacht krijgt in 1996 een uitnodiging om op een muziekfestival in het Italiaanse Modena op te treden. Na een week van optredens en feesten vliegen de 37, veelal jonge leden van het korps, op 15 juli terug naar Nederland. Aan boord van vlucht BAF 610 is behalve het korps uit Vught een vierkoppige Belgische bemanning.

Fanfarekorps bij de Herculesramp

In een interview met vertelt eigenaar van P79, Ruud Bruins, hoe het Fanfarekorps van de Koninklijke Landmacht vaak in zijn café op bezoek was: “De fanfaremannen dronk hier jarenlang elke donderdagavond biertjes. Ze kwamen echt voor de muziek naar Plein79.”

“Zijn gezicht was helemaal verbrand, dat beeld gaat nooit meer van mijn netvlies.”

Ruud vervolgt: “Ik zal nooit vergeten hoe één van de muzikanten die het had overleefd hier weer binnenliep: hij droeg een bandana en verder was zijn gezicht helemaal verbrand. Ik vond het zo knap dat hij dat kon. Dat beeld gaat nooit meer van mijn netvlies.”

(Tekst loopt door onder de foto)

Marco Habets uit Vught. Krantenknipsel Leidsch Dagblad uit 28 mei 2003

Crash Alpha, crash Alpha

Iets over zessen raakt de Hercules, type C-130, in de problemen. Tijdens het benaderen van de landingsbaan van vliegbasis Eindhoven raakt een zwerm vogels twee van de motoren van het vliegtuig. Het vliegtuig is niet meer in de lucht te houden, een doorstart mislukt. Het vliegtuig raakt de grond, tolt om zijn as en belandt in het gras naast de landingsbaan.

Vanuit de verkeerstoren ziet de luchtverkeersleider de Hercules in de problemen raken. Hij meldt de vliegveldbrandweer dat er een ongeval op de basis is: “Crash Alpha, Crash Alpha”.

Nog voordat het stilstaat, ontstaat er brand buiten het toestel. De motoren en vleugeltanks staan in brand, metershoge vlammen laaien op. Op dat moment is de romp van het vliegtuig nog intact en leven alle 41 inzittenden nog.

Eerst blussen, dan redden

De grondbranden rondom het vliegtuig kunnen snel geblust worden. Meer dan twintig lange minuten na de crash ontdekken brandweerlieden de eerste slachtoffers. Op dat moment laait de brand in de motoren verder op, komt er dichte rook uit de cockpit en de romp en bestaat er explosiegevaar. Meldt de officier van dienst om 18.31 uur nog dat het toestel te heet is om te betreden, vijf minuten later worden de eerste twee levende slachtoffers door het gat in de romp uit het vliegtuig gehaald.

Op de avond van de ramp komen 32 mensen om het leven. Giftige, hete gassen leiden in het achterdeel van de romp van het vliegtuig veelal tot de dood. Twee zwaar verbrande slachtoffers overlijden enkele dagen later. Maar zeven leden van het fanfarekorps overleven de Herculesramp.

(Tekst loopt door onder de foto)

Twee familieleden van Hercules slachtoffers zoeken vertroosting bij elkaar in 1999. Foto: ANP

Onderzoek na onderzoek

De eerste onderzoeken komen al snel op gang. Hoe kon het ongeval gebeuren, hoe kon het zo’n fatale afloop hebben? Zijn er schuldigen aan te wijzen, en hoe kan voorkomen worden dat dit ooit weer zou gebeuren?

Tientallen onderzoeksrapporten volgen. Steeds weer worden constateringen gedaan, en op ieder rapport ontstaat kritiek en commentaar. Duidelijk is wel dat de ramp een aaneenschakeling van fouten, misstanden en misverstanden is. Zo had de zwerm vogels al verjaagd moeten zijn voor de komst van de Hercules. Als de vogels in de motoren terechtkomen, handelt de onervaren Belgische bemanning verkeerd. Er wordt een doorstart gemaakt met een te lage snelheid en de bemanning verliest de controle over het vliegtuig.

Na de crash geven de overlevenden aan dat ze geen instructie hadden ontvangen over het gebruik van de nooduitgangen van de Hercules. Groot is dan ook de verontwaardiging als de Belgische bemanningsleden al een week na de Herculesramp postuum onderscheiden worden.

Toeval

De hulpverlening komt niet goed op gang. Bij de luchtverkeersleiding is geen passagierslijst aanwezig. De luchtverkeersleiding houdt in eerste instantie dan ook rekening met een standaardbemanning van vier personen. Een Hercules was immers niet bedoeld voor personenvervoer.

(Tekst loopt door onder de foto)

Herdenking Herculesramp in 2016. Foto: ANP

Toevallig verwacht een kennis van de zoon van de verkeersleider de terugkomst van een vriend uit een muziekkapel. Geschat wordt op 25 mensen. Wanneer er door de hulpdiensten ter plekke navraag gedaan wordt, geeft de assistent-verkeersleider aan dat niet precies bekend is hoeveel mensen in het vliegtuig zitten. Er is wel een calamiteiten- scenario. Maar daar is nooit mee geoefend, en niemand weet precies wat te doen. Ook is de vliegbasisbrandweer onderbezet en deze werkt met verouderd materiaal.

De prioriteit ligt bij het blussen van de brand en niet bij het redden van slachtoffers. Dit handelen wordt de brandweercommandant later zwaar aangerekend. Toch worden hij en de luchtverkeersleider eerst op non-actief gesteld maar later door de militaire rechtbank in 2001 vrijgesproken. Betere informatie en snellere reddingsacties had niet kunnen leiden tot minder slachtoffers, aldus de rechtbank.

Levens redden

Vanaf het moment dat er slachtoffers aangetroffen worden in het wrak, verandert de hulpverlening en wordt de aandacht verlegd naar het redden van levens. Ook deze organisatie verloopt dramatisch, door een gebrek aan sturing en communicatie.

De nazorg verloopt ook verre van goed. Zo wordt aan de naasten van overledenen zonder enige individuele aandacht verteld dat iedereen in het vliegtuig op slag dood is. Dat er nog mensen levend uit het wrak zijn gehaald, horen ze pas later. Sommige nabestaanden worden zelfs pas tijdens de eredienst op de hoogte gebracht. De eredienst, die op televisie wordt uitgezonden (zie ook video onderaan), mag niet bezocht worden door hulpverleners.

Ondanks alle onderzoeken en het aanscherpen van diverse procedures door de hulpdiensten en Defensie neemt niemand de verantwoordelijkheid voor de Herculesramp op zich.

Lees ook:

galaxy

Oude tijden herbeleven! 7 x foto’s van Bossche discotheek Galaxy

Misschien kun je je het nu niet meer voorstellen, maar vroeger was er een héle bekende discotheek in...
snacken den bosch

Toen en nu in Den Bosch: een vette hap uit de muur trekken

Sommige dingen horen zo erg bij Holland dat ze niet eens meer opvallen. Een frikandel of complete bu...
1948

7 x nostalgische foto’s van Bossche bruidsparen

Een van onze guilty pleasures is plaatjes kijken van bruidsparen. En als die romantische foto’s dan ...

Meer over P79 ontdekken?

P79 cafés

Vandaag gesloten

Markt 79, Den Bosch

Bekijk meer:cafés

adv.