Spannend! Binnenkijken bij de eeuwenoude gevangenis in het Delftse stadhuis

Foto: indebuurt Delft - Michiel de Haan

In de oude toren van het stadhuis op de Markt zat vroeger een gevangenis. Een van deze cellen bestaat nog steeds. Het zijn twee houten hokken met tralies en een aantal martelwerktuigen erin. Gids Henk van Gilde Delft neemt ons mee voor een bezoek aan deze cellen. Wij vertellen je alles over deze spannende plek.

De toren van het stadhuis waarin de gevangenis zit wordt Het Steen genoemd. Deze toren en het bijbehorende trappenhuis zijn een stuk ouder dan de rest van het gebouw. We ontmoeten onze gids in de hal van het stadhuis en via de trouwzaal lopen we naar het trappenhuis. De nog bestaande cel in Het Steen zit op de derde verdieping. Ooit waren er meerdere cellen in de toren, maar op de andere verdiepingen zitten nu de fractiekamers voor de leden van de Delftse gemeenteraad. In het halletje voor de cellen staan een aantal informatiepanelen. Daarnaast zie je de dikke houten deur die de cellen afsloot.

Houten cellen

De nog bestaande gevangenis in het Steen bestaat uit twee cellen. Wat het meest opvalt, is dat bijna alles van hout gemaakt is. Op de muren zitten zware houten planken en tussen de celruimtes zitten twee houten deuren en dikke houten tralies met een dun laagje metaal erop. “Moet je nagaan hoe donker het hier vroeger was”, vertelt gids Henk. “Een van de twee ramen was er toen nog niet en er zat natuurlijk geen lamp in het planfond. Het enige licht kwam naar binnen door dat raampje.” Hij wijst op een opening in de dikke stenen muur met wel vijf lagen metalen tralies ervoor.

“De meeste gevangenen werden hier niet lang vastgehouden omdat dat geld kostte”, vertelt Henk ons verder. Iemand die voor een klein vergrijp in het Steen belandde kreeg meestal een boette en anderen werden naar het rasphuis gestuurd waar ze moesten werken. Ook konden criminelen worden verbannen en de stad Delft had zelfs het recht om de doodstraf op te leggen. Tot slot werd het Steen gebruikt om gevangenen te martelen.

Martelwerktuigen

In de voorste cel staan een aantal houten martelwerktuigen. “Hierop werden gevangenen vastgebonden en dan sloeg een beul met een metalen buis op hun armen en benen om een bekentenis af te dwingen”, zegt Henk. Hij wijst op X-vormig werktuig dat midden in de cel staat. Daarna wijst hij op een klein houten deurtje boven de achterste cel. “Wat ook bijzonder is, is het stikhok. Daar werden de zwaarste criminele vastgezet. Die zaten dan in een krappe ruimte helemaal in het donker. Waarschijnlijk heeft ook Balthasar Gerards, de moordenaar van Willem van Oranje, in zo’n hok gezeten voordat hij werd gemarteld en geëxecuteerd.”   

Teksten en tekeningen

Het meeste bijzondere detail in de voorste cel, zijn de teksten en tekeningen die gevangenen daar in de muur krasten. Op een van de planken staat de tekening van een gekruisigd mannetje met het woord ‘Gedenk’ ernaast. Op een andere plank staat in een driehoekje ‘A. Smitz 1817’, een bevestiging dat deze cellen tot in de negentiende eeuw gebruikt zijn. “Blijkbaar hadden sommige gevangenen een mes bij zich, want het is niet makkelijk om in dat hout te krassen”, zegt Henk. “Niet iedereen zat hier natuurlijk voor een zwaar vergrijp. Mensen werden ook in het Steen opgesloten voor openbare dronkenschap.” 

Gilde Delft

Bij het verlaten van de cel wijst Henk op een plastic schedeltje met een rat dat boven een van de ramen staat. “Als er kinderen bij een rondleiding zijn, zeg ik voor de grap: je moet ze niet vergeten anders blijven ze achter. Ik geef nu tien jaar rondleidingen voor Gilde Delft. Meestal nemen we kleine groepen mee, zodat iedereen vragen kan stellen.”

Gilde Delft is een organisatie die rondleidingen en stadswandelingen organiseert in Delft. Al hun gidsen zijn enthousiaste vrijwilligers die hun kennis over de Delftse geschiedenis graag delen. Op hun website kun je lezen welke rondleidingen je kunt reserveren. Voor sommige rondleidingen kun je ook terecht bij de VVV op de Markt.

Lees ook:

Meer in deze categorie

Binnenkijken bij

Ga naar “Fundaparel: even binnengluren in dit monumentenpand uit 1825”

Fundaparel: even binnengluren in dit monumentenpand uit 1825

Ga naar “Binnenkijken bij kunstenares Kerdy en haar man Dave: ‘Ons huis is net een museum’”

Binnenkijken bij kunstenares Kerdy en haar man Dave: ‘Ons huis is net een museum’

Ga naar “Buitenkijken in de droomtuin van Piet: ‘Ik leef elke dag alsof het vakantie is’”

Buitenkijken in de droomtuin van Piet: ‘Ik leef elke dag alsof het vakantie is’

In onze gids

Aanbiedingen

Ga naar “Skechers sneakers 36 t/m 46 € 39,99”

Skechers sneakers 36 t/m 46 € 39,99

  • Kruidvat
  • Geldig t/m 12 februari 2023
Ga naar “AH Planten op stam van € 6,99 voor € 4,99”

AH Planten op stam van € 6,99 voor € 4,99

  • Albert Heijn
  • Geldig t/m 5 februari 2023
Ga naar “Visstoof met prei tomaat € 1,19”

Visstoof met prei tomaat € 1,19

  • Albert Heijn
  • Geldig t/m 5 februari 2023
Ga naar “Zweedse muilen € 14,99”

Zweedse muilen € 14,99

  • ALDI
  • Geldig t/m 5 februari 2023
Ga naar “CALVÉ PINDAKAAS van € 9,68 voor € 4,50”

CALVÉ PINDAKAAS van € 9,68 voor € 4,50

  • Jumbo
  • Geldig t/m 7 februari 2023

Vacatures

Ga naar “Medewerker Klantenservice”

Medewerker Klantenservice

  • Olympia
  • Fulltime
Ga naar “Sales Medewerker”

Sales Medewerker

  • Olympia
  • Fulltime

Agenda

Ga naar “Hoe ruikt het internet? Ervaar het nu in 38CC!”

Hoe ruikt het internet? Ervaar het nu in 38CC!

  • 38CC
  • T/m 19 feb

Topper

Ga naar “Het is weer zover! Carnaval in Delft kom eraan”

Het is weer zover! Carnaval in Delft kom eraan

  • Van 18 feb t/m 21 feb
Ga naar “Kindervoorstelling Sneeuwwitje”

Kindervoorstelling Sneeuwwitje

  • Van 11 feb t/m 12 mrt
Ga naar “Theater matinee – ensemble Camerata Delft”

Theater matinee – ensemble Camerata Delft

  • T/m 11 feb
Ga naar “Avond voor Belangstellenden in de Vrijmetselarij”

Avond voor Belangstellenden in de Vrijmetselarij

  • 21 februari 2023