Binnenkijken bij Historisch Joris, het rijksmonument aan het ‘Gekkenlaantje’

willianne van der sar
Foto: Willianne van der Sar

Nog voordat Delft de ‘stinkstad’ werd genoemd, vanwege de voor Delvenaren oh zo bekende geur van gist, stond Delft bekend als de ‘gekkenstad’. Tot aan de 19e eeuw werden ‘de gekken’ in de stad in een dolhuis gestopt, maar vanaf de 19e eeuw werden ze naar het Sint Joris Gasthuis gestuurd. Gastredacteur Willianne van der Sar nam een kijkje het bijzondere, historische gebouw.

Het Sint Joris Gasthuis buitengesticht werd in 1893 gebouwd aan de Oostsingel, nadat de Krankzinnigenwetten in 1841 en 1884 werden ingevoerd. Deze nieuwe wetten moesten de verpleegomstandigheden van geesteszieken verbeteren. Een verbetering was het: er werd rust, reinheid en regelmaat geboden. Tegenwoordig is Historisch Joris een museum. Met de kennis van nu kijken we wel heel anders naar die ‘rust en regelmaat’ en de eng uitziende oude voorwerpen die daarvoor gebruikt werden.

Historisch Joris

Ik word rondgeleid door Cor, een van de enthousiaste vrijwilligers van museum Historisch Joris. Hij volgde hier in de jaren ’60 zelf een interne opleiding tot psychiatrisch verpleegkundige. Dit prachtige pand is een ontwerp uit 1893 van M. A. C. Hartman, dezelfde architect van de Watertoren.

willianne van der sar
Mannen- en vrouwenkoppen. Foto: Willianne van der Sar

Cor wijst naar de ingemetselde mannen- en vrouwenkoppen aan weerszijde van de buitengevel. Het verwijst naar de strikt gescheiden verpleging in die tijd: de mannen rechts en de vrouwen links. Achter het hoofdgebouw lagen paviljoens met werkplekken, slaap- en verpleegzalen. Het terrein van het gasthuis was enorm en liep van de Oostsingel tot waar nu de A13 ligt. Het was een klein zelfvoorzienend dorp met eigen bakker en een boerderij. Als arbeidstherapie werkten de patiënten in het dorp. Via het ‘Gekkenlaantje’ aan de Oostsingel kwamen ze door de boomgaarden het terrein op. Veel van hen kwamen er nooit meer van af.

Een mooie kapel en enge objecten

Ik ben zelf opgegroeid in de buurt van het Joris, zoals dat afgekort werd genoemd. Ik was gewend aan ‘vreemde figuren’ die een wandeling door de straten maakten en aan een enkeling die voor zich uit staarde terwijl ik ’s winters met broer en zus op de vijver in het Jorispark schaatste. Ik weet dat in de oude psychiatrie tot in de 20ste eeuw verschillende dwangmiddelen werden gebruikt. Ik stel de confrontatie nog even uit en vraag Cor naar het mooiste museumobject.

willianne van der sar
Foto: Willianne van der Sar

We lopen daarvoor de charmante kapel binnen. Hier worden nog geregeld oecumenische diensten voor cliënten van GGZ Delfland gehouden. “Deze zijn vrij toegankelijk, je kunt zo naar binnen lopen,” zegt Cor terwijl we voor een antiek dressoir staan. Hij opent de kastdeurtjes en de klep en er komt een klein orgel te voorschijn. Het object is gemaakt in 1806 en is een zogenaamd ‘kabinetorgel’. Het verhaal gaat dat dit type  huisorgel achter deurtjes kon worden weggewerkt. Dat deden ze om de belasting op muziekinstrumenten die door Napoleon was ingevoerd, te kunnen ontduiken.

Als Hannibal Lecter

willianne van der sar
Foto: Willianne van der Sar

Voor de engere objecten lopen we naar de museumzaal boven. Ik zie een laken hangen waarvan de randen met metalen ringen zijn afgezet, in het midden een gat en een lange opening die met een veter is dicht geregen. Cor legt uit dat het een zeil is die over een bad werd getrokken, door het gat werd het hoofd gestoken. Dit waren de zogenaamde permanente baden in lauwwarm water waar patiënten soms uren of dagenlang in lagen. Men geloofde dat het kalmerend werkte. Daarnaast hangt een soort mummiepak waarin onrustige patiënten strak werden ingesnoerd, de zogenaamde dwangbuis. Vervolgens lopen we naar een vitrine waarin ik griezelige maskers zie liggen die mij doen denken aan Hannibal Lecter. “Agressieve patiënten moesten deze maskers dragen zodat ze hun verzorgers niet konden bijten of bespugen”, legt Cor uit en hij benadrukt dat deze behandelingen gezien moeten worden in het tijdsbeeld. We lopen langs het ‘dekselbed’ waarin patiënten werden opgesloten, weer naar beneden.

Koffie en een wandeling door ‘Park Klein Veluwe’

Het is een zonnige middag wanneer ik het museum weer verlaat. De stoeltjes en tafeltjes staan buiten voor de deur. “Iedereen is welkom in de Tearoom voor een kopje koffie met appeltaart uit eigen keuken”, zegt Cor. In het Park Klein Veluwe achter het hoofdgebouw kun je bovendien heerlijk wandelen. Historisch Joris is een indrukwekkend museum over de geschiedenis van de psychiatrie dat zo verweven is met de geschiedenis van Delft. De vrijwilligers van het museum geven een gratis rondleiding, wel op afspraak, dus eerst even mailen! 

Meer in deze categorie

Binnenkijken bij

Ga naar “Dagelijkse portie wooninspiratie: deze Delftse #interieurgrammers wil je volgen”

Dagelijkse portie wooninspiratie: deze Delftse #interieurgrammers wil je volgen

Ga naar “Spannend! Binnenkijken bij de vrijmetselaars aan de Choorstraat”

Spannend! Binnenkijken bij de vrijmetselaars aan de Choorstraat

Ga naar “Tot in de puntjes: 5 x deze Delftse woonkamers komen zo uit een tijdschrift”

Tot in de puntjes: 5 x deze Delftse woonkamers komen zo uit een tijdschrift

In onze gids

Ga naar “The English Bakery (by De Kat op het Spek)”

The English Bakery (by De Kat op het Spek)

  • Molstraat 19a
  • Restaurants en horeca
  • 10:30 - 17:00

Nu geopend

Ga naar “Restaurant Kruydt”

Restaurant Kruydt

  • Paardenmarkt 1
  • Restaurants en horeca
  • 10:00 - 22:30
restaurant kruydt delft

Nu geopend

Ga naar “Your Avojoy”

Your Avojoy

  • Restaurants en horeca
  • Gesloten

Aanbiedingen

Ga naar “Koster Sportclub neemt jouw abonnement over!”

Koster Sportclub neemt jouw abonnement over!

  • Koster Sportclub
  • Geldig t/m 31 oktober 2021

Topper

Ga naar “XL-kamerplanten van € 169 voor € 99”

XL-kamerplanten van € 169 voor € 99

  • Albert Heijn
  • Geldig t/m 24 oktober 2021
Ga naar “50% korting op 2e paar Varilux brillenglazen”

50% korting op 2e paar Varilux brillenglazen

  • DIJCK2
  • Geldig t/m 30 november 2021

Topper

Ga naar “Hak potten 330-370 gram en stazakken 150-225 gram van € 7,17 voor € 3”

Hak potten 330-370 gram en stazakken 150-225 gram van € 7,17 voor € 3

  • Albert Heijn
  • Geldig t/m 24 oktober 2021
Ga naar “50% korting op 2e paar Varilux brillenglazen”

50% korting op 2e paar Varilux brillenglazen

  • Van der Leeuw Optiek
  • Geldig t/m 30 november 2021

Topper

Vacatures

Ga naar “Medewerker bediening”

Medewerker bediening

  • Hampshire Hotel – Delft Centre
  • Parttime
ontbijten bij restaurant swing hampshire hotel delft centre

Topper

Ga naar “Nachtreceptionist”

Nachtreceptionist

  • Hampshire Hotel – Delft Centre
  • Parttime

Topper

Ga naar “Weekendmedewerker Nolten”

Weekendmedewerker Nolten

  • Nolten Delft
  • Parttime

Topper

Ga naar “Medewerker Front office”

Medewerker Front office

  • Hampshire Hotel – Delft Centre
  • Parttime
hampshire hotel delft centre (1)

Topper

Ga naar “Medewerker Office Support bij MOJO”

Medewerker Office Support bij MOJO

  • MOJO
  • Parttime

Topper

Agenda

Ga naar “Vollemaanwandeling”

Vollemaanwandeling

  • Iederal
  • 19 november 2021

Topper

Ga naar “Vollemaanwandeling”

Vollemaanwandeling

  • Iederal
  • 19 november 2021

Topper

Ga naar “Relatieworkshop”

Relatieworkshop

  • Iederal
  • 3 november 2021

Topper

Ga naar “Gespreksdiner”

Gespreksdiner

  • Iederal
  • 18 november 2021

Topper

Ga naar “Delftse Sinterklaasintocht 2021”

Delftse Sinterklaasintocht 2021

  • 20 november 2021
Programma intocht delft