Zo ging stemmen in Delft er bijna 100 jaar geleden aan toe

verwersdijk
De Verwersdijk. Jaartal onbekend.

Komende week kun je weer stemmen voor de Tweede Kamerverkiezingen. Het is natuurlijk niet de eerste keer dat deze verkiezingen worden gehouden. Als het kabinet niet tussentijds valt, kun je in principe elke vier jaar naar de stembus. Ook bijna honderd jaar geleden, op 5 juli 1922, waren er verkiezingen. Dit was een bijzondere gebeurtenis, want het was de eerste keer dat alle volwassen Nederlands mochten stemmen. Zo ging dat in Delft.

De Tweede Kamerverkiezingen van 1922 waren bijzondere verkiezingen, want het was de eerste stembusgang sinds de invoering van het algemeen kiesrecht. In de jaren daarvoor was het kiesstelsel in Nederland flink veranderd. Tot 1917 kende Nederland een censuskiesrecht. Dit betekende dat alleen mannen die genoeg belasting betaalden mochten stemmen. Vanaf 1889 was het in de praktijk zo dat alle mannen die konden lezen en schrijven en die geen armensteun ontvingen hun stem mochten uitbrengen.

In 1917 voerde het kabinet Cort van der Linden het algemeen mannenkiesrecht in. Bij de Tweede Kamerverkiezingen van 1918 mochten alle mannen van 25 jaar en ouder stemmen. Een jaar later werd het kiesrecht ook opengesteld voor vrouwen. De verkiezingen van 1922 waren dus de eerste Tweede Kamerverkiezingen waarbij alle volwassen Nederlanders mochten stemmen.

De Verkiezingen

Bij de verkiezingen van 1922 waren er maar liefst 53 verschillende lijsten waarop Nederlanders konden stemmen. In Delft stonden er 31 lijsten op het stembiljet, omdat niet alle partijen in deze kieskring meededen. Sommige partijen hadden zelfs meerder lijsten zoals de liberale Vrijheidsbond, die wel drie keer op het stembiljet stond. In de week voor de verkiezingen stonden er in de Delftsche Courant advertenties van deze partij die Delftenaren opriep om vooral op lijst 21a, 21d, of 21g te stemmen.

Op 1 juli stond er in de Delftsche Courant een artikel waarin werd uitgelegd hoe Delftenaren konden stemmen. Dat was weinig anders dan tegenwoordig:

‘Woensdag tussen 8 uur ‘s ochtends en 5 uur ’s middags moet men met de oproepingskaart naar het stembureau gaan dat op de oproepingskaart vermeld staat. Op dat bureau geeft men de oproepingskaart aan de voorzitter, die het nummer en de naam hardop afleest. Anderen leden van het bureau controleren of de naam voorkomt op de kiezerslijst. Wanneer dat in orde bevonden wordt reikt de voorzitter de kiezer een stembiljet. […] Met het stembiljet begeeft de kiezer zich in een der stemhokjes, waar een rood potlood hangt. Met dit rode potlood moet hij/zij dan het witte stipje in het zwarte vierkant rood maken dat staat voor de kandidaat op wie hij/zij zijn of haar stem wil uitbrengen. Is hij daarmede gereed, dan vouwt hij zijn stembiljet samen en doet het in de grote bus die voor de tafel staat.’ (Delftsche Courant, 1 juli 1922)

Als je niet kon komen stemmen, moest je dat schriftelijk aan het secretariaat van de burgemeester laten weten. Tot 1970 kende Nederland namelijk een stemplicht. Als je zonder geldige reden niet naar het stembureau ging, dan was dat strafbaar. Van de in totaal 22.918 kiesgerechtigde Delftenaren kwamen er in 1922 21.304 naar het stembureau.

De Uitslag

Om vijf uur ’s middags gingen de 23 stembureaus in Delft dicht en werden de stemmen geteld. De uitslagen van de verschillende bureaus werden verzameld op het kantoor van de Delftsche Courant aan de Verwersdijk. Volgens deze krant stond er die avond een nieuwsgierige mensenmassa voor het kantoor op de uitslag te wachten. Slechts een partij die tegenwoordig in de Tweede Kamer zit, stond in 1922 ook al op het stembiljet: de SGP. Deze partij werd toen voor het eerste in de kamer gekozen. Alle andere partijen zijn inmiddels van naam veranderd, gefuseerd of verdwenen.

De winnaar bij de verkiezingen van 1922 was de Roomsch-Katholieke Staatspartij (RKSP). Deze partij kreeg in Delft 31,5% van de stemmen. De nummer twee was de SDAP (een voorganger van de PvdA) die 26,19% van de stemmen kreeg. Op de afbeelding hieronder zie je precies hoeveel stemmen elke partij in Delft kreeg. Na de verkiezingen werd de voorman van de RKSP Charles Ruijs de Beerenbrouck voor de tweede keer premier van Nederland. Als je wel eens in de wijk Hof van Delft komt, ken je deze naam vast wel want daar is een straat naar hem vernoemd: de Ruys de Beerenbrouckstraat.

Bron: Delftsche Courant 6 juli 1922

Lees ook…

Meer in deze categorie

Toen in Delft

Ga naar “Bijzonder: in 1940 verdedigden vrijwilligers Delft tegen Duitse luchtaanvallen”

Bijzonder: in 1940 verdedigden vrijwilligers Delft tegen Duitse luchtaanvallen

Ga naar “Wil je zien: indrukwekkende beelden van Delft in de Tweede Wereldoorlog”

Wil je zien: indrukwekkende beelden van Delft in de Tweede Wereldoorlog

Ga naar “10 x bijzondere feiten over Delft tijdens de Tweede Wereldoorlog”

10 x bijzondere feiten over Delft tijdens de Tweede Wereldoorlog

In onze gids

Ga naar “Small Batch”

Small Batch

  • Voldersgracht 18
  • Slijterijen
  • Gesloten

Nu gesloten

Ga naar “The Harvest”

The Harvest

  • Binnenwatersloot 3
  • Biologische restaurants
  • Gesloten
Ga naar “The Sushi Palace Delft”

The Sushi Palace Delft

  • Minervaweg 12
  • Sushi restaurants
  • Gesloten

Nu gesloten

Aanbiedingen

Ga naar “50% korting op opruimingsmatrassen! Op=op”

50% korting op opruimingsmatrassen! Op=op

  • Dutch Dream Delft
  • Geldig t/m 30 juni 2021

Topper

Ga naar “36 t/m 42 ook in beige Graceland € 24,99”

36 t/m 42 ook in beige Graceland € 24,99

  • vanHaren
  • Geldig t/m 23 mei 2021
Ga naar “Ben je van plan om naar een ALDI winkel te gaan”

Ben je van plan om naar een ALDI winkel te gaan

  • Aldi
  • Geldig t/m 16 mei 2021
Ga naar “Mora oven, vega en crispy chick’n van € 3,78 voor € 2,83”

Mora oven, vega en crispy chick’n van € 3,78 voor € 2,83

  • Albert Heijn
  • Geldig t/m 16 mei 2021
Ga naar “Perla pads 36 stuks van € 15,16 voor € 7,58”

Perla pads 36 stuks van € 15,16 voor € 7,58

  • Albert Heijn
  • Geldig t/m 16 mei 2021

Vacatures

Ga naar “Medewerker Centraal Magazijn”

Medewerker Centraal Magazijn

  • Tempo-Team
  • Fulltime
Ga naar “Technisch accountmanager”

Technisch accountmanager

  • VPInstruments
  • Fulltime
Ga naar “Orthodontie assistente”

Orthodontie assistente

  • orthospecialist
  • Fulltime/Parttime
Ga naar “Service Desk Officer”

Service Desk Officer

  • Stichting IHE Delft
  • Fulltime
Ga naar “Verkoopmedewerker ANWB winkel”

Verkoopmedewerker ANWB winkel

  • Timing Uitzendbureau
  • Parttime

Agenda

Ga naar “Online Harry Potter Quiz”

Online Harry Potter Quiz

  • Jansen & Jansen
  • 19 mei 2021

Topper

Ga naar “Outletmarkt Delft voor de Helft”

Outletmarkt Delft voor de Helft

  • 25 september 2021
Ga naar “Delft Chamber Music Festival 2021”

Delft Chamber Music Festival 2021

  • 22 juli 2021
Delft Chamber Music Festival
Ga naar “Delft Fringe Festival 2021”

Delft Fringe Festival 2021

  • 27 mei 2021
delft fringe festival