Delft

×

indebuurt categorieën

Meer indebuurt

Service

Wist je dit? Vroeger zaten er heel veel boerderijen in de Delftse binnenstad

Door Michiel de Haan 17 november 2019

Op de hoek van de Kolk en de Annastraat staat een wit huisje met op de gevel: ‘voorheen melkinrichting de Landbouw’. Dat is een opmerkelijke naam, want wat doet een boerderij middenin de stad? Toch is het helemaal niet zo’n vreemde plek. Vroeger zaten er namelijk tientallen boerderijen in de Delftse binnenstad en niet alleen in een ver verleden. De laatste boerderij in het centrum ging 41 jaar geleden dicht.

Stadsboerderijen bestonden sinds de middeleeuwen, maar ook in de 19de-eeuw waren het er nog heel wat. In 1867 zaten er in de binnenstad 33 veehouders die bij elkaar meer dan vijfhonderd koeien hadden. De meeste van deze boeren hadden enkele koeien, maar in de grootste stal stonden er wel 96. Daarnaast werden er ook veel varkens gehouden: in de grootste stal leefden er meer dan honderd. Deze boerderijen zaten vooral aan de oostelijke zijde van de binnenstad rond het Rietveld en de Vlamingstraat.

Dronken koeien

Tegenwoordig lijkt het raar om vee te houden in de binnenstad, maar de boeren hadden er vroeger goede redenen voor. Doordat er minder wegen waren in Nederland, kon je melk en vlees niet over grote afstanden vervoeren. Daarnaast was het pasteuriseren nog niet uitgevonden, waardoor melk snel bedierf. Daarom was het handig om koeien in de stad te houden, zodat Delftenaren altijd verse melk hadden.

Verder was Delft een aantrekkelijk plek voor stadsboeren, omdat er goedkoop diervoeder te krijgen was. Boeren voerden hun koeien en varkens vaak ‘spoeling’. Dit was een wee ruikende graanprut die overbleef bij het maken van gist in de gistfabriek of jenever in een stokerij. Vaak zat hier nog een beetje alcohol in, waardoor de koeien enigszins dronken werden.

Koepoort en Beestenmarkt

Dat er vroeger stadsboeren in Delft zaten, zie je nog terug in sommige straatnamen. Wat dacht je bijvoorbeeld van de Koepoortbrug. Deze brug ligt in de buurt van de plek waar vroeger de Koepoort stond. Door deze poort dreven boeren hun koeien de stad in en uit. Veel koeien verbleven namelijk alleen in de winter in de binnenstad. ’s Zomers stonden ze buiten de stad in de wei te grazen.

Een andere straatnaam die verwijst naar de Delftse veehouders is de Beestenmarkt. Tot 1972 werd hier wekelijks een veemarkt gehouden. Boeren uit Delft en omgeving verhandelden hier hun koeien en varkens. Ook toen waren er trouwens al veel cafés rond het plein. Na gedane zaken dronken boeren en veehandelaren graag een borreltje.

Verdwenen

In de 20ste-eeuw verdwenen de stadsboerderijen geleidelijk. In 1921 leefden er nog 258 koeien in de binnenstad, een stuk minder dan vijftig jaar eerder. Een van de redenen dat de boerderijen verdwenen, was de mest die de koeien en varkens produceerden. Dit gaf een hoop stankoverlast waar steeds meer Delftenaren over klaagden. Daarnaast verdween de behoefde aan verse melk in de binnenstad. Door uitvinding zoals de vrachtwagen, de koelkast en het pasteuriseren kon je melk verder vervoeren en langer vers houden.

Toch hield de laatste Delftse stadsboer het nog tot 1978 vol. Zijn bedrijf zat aan het Rietveld waar hij dagelijks zijn bussen met melk op een brug zette. De melkfabriek kwam ze daar ophalen. Het was toen namelijk als verboden om verse melk te verkopen, omdat het niet hygiënisch was. Toen de boer van de overheid een grote melktank moest aanleggen, hield hij het voor gezien.

Bron: Kees van der Wiel, Koeien melken aan de gracht, Delf, zomer 2015

Lees ook

Het eerste spoor bij Delft liep in een hele gevaarlijke bocht: dit is de opmerkelijke reden

Het spoor is tegenwoordig niet meer weg te denken uit onze stad. De trein rijdt hier dan ook al sind...

Bijzonder om te zien: tekeningen van Delft rond 1850

Het is altijd leuk om te zien hoe Delft er vroeger uit zag. Van de laatste 120 jaar hebben we genoeg...

Dit is waarom de Koepoortbrug en Koepoortstraat niet aansluiten

Een straat, een brug en vroeger een garage: aan het eind van het Nieuwe Langendijk is van alles naar...

Meer over

Toen in Delft

adv.