Delft

×

indebuurt categorieën

Meer indebuurt

Service

De poepton in Delft: zo werden de uitwerpselen van Delftenaren vroeger verzameld

Door Michiel de Haan 14 juni 2020

Het afvoeren van uitwerpselen is iets waar je liever niet over nadenkt, maar dat wel moet gebeuren. Tegenwoordig is het riool vanzelfsprekend. Als je naar de wc gaat en doortrekt, spoelen je poep en plas vanzelf weg. Vroeger was dat wel anders. Vanaf 1871 hadden Delftenaren een poepton in huis die werd gebracht en opgehaald door de gemeente. Dit stelsel was voor die tijd heel vernieuwend, maar honderd jaar later zat Delft er nog steeds mee opgescheept.

In de tweede helft van de negentiende eeuw maakte de gemeente Delft zich steeds meer zorgen over de hygiëne in de stad. Dit kwam mede door uitbraken van ziektes zoals cholera. Voor 1871 waren Delftenaren zelf verantwoordelijk voor het afvoeren van hun uitwerpselen. Meestal begroeven ze poep en plas in beerputten achter hun huis. Hierdoor kwam het in het grondwater en uiteindelijk in de gracht terecht.

Het water in Delft was dus erg vervuild. Om dit te voorkomen voerde de gemeente het zogenoemde tonnenstelsel in. Alle Delftse huishoudens konden gratis een poepton aanvragen bij de gemeente. Eén tot twee keer per week haalden medewerkers van de gemeente reinigingsdienst de ton op en leverden een nieuwe af. Dit gebeurde met een boot op de gracht of met paard en wagen. De volle tonnen werden afgevoerd naar de Stille Putten even buiten de Oostpoort. Hier maakten medewerkers van de gemeente de tonnen schoon en verzamelden ze de uitwerpselen om ze als mest te verkopen aan boeren. Volgens de Vlaardingsche Courant verdiende Delft in 1872 tweeduizend gulden met de verkoop van poep.

Riolering

Delft was na Groningen de tweede stad in Nederland waar het tonnenstelsel werd ingevoerd. Delft was dus heel vooruitstrevend, maar vijftig jaar later dacht men daar al anders over. Vanaf de jaren 1920 wilde de gemeente Delft de poeptonnen graag vervangen door riolering. Dit bleek niet altijd makkelijk. In de oude binnenstad was het op veel plekken moeilijk om rioolbuizen aan te leggen. Zelfs in de straten waar wel riool was, namen niet alle Delftenaren afscheid van hun poepton omdat het plaatsen van een wc duur was. In 1930 waren er nog 5800 huishoudens in Delft die gebruik maakten van het tonnenstelsel.

De gemeente Delft hoopte tegen het eind van de jaren dertig van de poeptonnen af te zijn. Om inwoners te motiveren om over te stappen op een wc, was het tonnenstelsel niet langer gratis. Voor het ophalen en afleveren van de tonnen betaalden Delftenaren volgens de Delftsche Courant vanaf 1930 zeven gulden vijftig per jaar. Toch waren er zelfs in 1948 nog 1402 adressen met een poepton. Uiteindelijk duurde het tot 1974 voordat Delft definitief afscheid nam van het tonnenstelsel. Zo kwam er een einde aan een stelsel dat in een eeuw tijd veranderde van vernieuwend naar hopeloos achterhaald.

Bronnen: Ingrid van der Vlis, Vooruit met veel verleden, geschiedenis van Delft vanaf 1795 (Zwolle, 2016) blz. 130-131.
stadsarchiefdelft.nl/delft365/hoofdpijndossier

Lees ook:

In de 19de-eeuw hadden cholera epidemieën grote gevolgen voor Delft

Het virus COVID-19 houdt ons al een paar weken in zijn greep. Maar, dit is niet de eerste keer dat w...

Wist je dit? Sommige Delftse huizen hadden tot 1974 een poepton

De binnenstad van Delft staat vol met historische huizen en gebouwen. Maar, het is je vast wel eens ...

Meer over

Toen in Delft

adv.