In deze panden in Delft gebeurden vroeger hele lugubere dingen

Je kan het je nu niet meer voorstellen, maar vroeger waren martelingen, opsluitingen en experimenten op mensen héél normaal. Sterker nog, Delft stond er zelfs een tijdje om bekend. In een paar gebouwen in Delft (waar je tegenwoordig nietsvermoedend langsloopt) gebeurden vroeger allerlei lugubere dingen. 

Het Steen

Misschien wel het bekendste lugubere plekje van Delft: gevangenis Het Steen. Het ligt in het midden van het oude gemeentehuis en er gebeurde vroeger dingen die het daglicht niet konden verdragen. Het Oude Steen, zoals het heette, was een stenen toren waarin criminelen werden opgesloten en gemarteld. Een aantal van de martelwerktuigen zijn nog te zien in Het Steen.

Als er een verklaring afgetroggeld moest worden, hadden de Delftenaren van vroeger daar verschillende instrumenten voor. Op een rekbank werd je hoofd vastgemaakt met een ijzeren beugel, onder de rug zaten gekartelde wieltjes. Met een touw aan de voeten werd er langzaam getrokken, waardoor de gevangene langzaam werd uitgerekt. Door de gekartelde wieltjes beschadigden de wervels ook nog eens flink. Ai!

Verder was er in deze gevangenis nog een pijnbank aanwezig: hierop werd je vastgebonden. Met een ijzeren stang braken ze je botten. Als je het écht heel bont had gemaakt, moest je naar het stikhok. Dat was een hokje bovenin de toren waar je alleen liggend in kon. Het schijnt dat de meeste gevangenen daar niet levend uit kwamen.

St. Joris Kapel

Delft stond vroeger bekend als ‘stad van de gekken’. Dat kwam onder meer door de Sint Joriskapel, tegenwoordig bekend als de Lutherse kerk aan het Noordeinde. Deze kapel hoorde bij het in de 14e eeuw gestichtte St. Joris Gasthuis. Delftenaren van toen waren sterk gelovig en wilden graag ‘barmhartig’ zijn voor hun medemens in nood. Daarom werd  het gasthuis opgericht om vreemden en zieken op te vangen. Omdat daar in die tijd blijkbaar veel vraag naar was, veranderde het al snel in een dolhuis, een huis dat vol zat met ‘sociale randfiguren’. In 1677 kreeg het ook nog eens de taak om criminelen op te vangen, als tuchthuis.

De kapel kreeg door ruimtegebrek in het gasthuis ook een functie: hier zaten cellen in voor de gekken die niet op de algemene zaal konden blijven. Die ruimtes waren heus niet comfortabel, zoals tegenwoordig. De cellen waren hele kleine afsluitbare kooien gevuld met stro. De gemiddelde koe van nu woont lekkerder. Ook waren er geesteszieke en gevangenen in het gasthuis die letterlijk vast lagen aan de ketting. Voor de barmhartige Delftenaren was dit de normaalste zaak van de wereld.

Het ‘nieuwe’ Joris

In de negentiende eeuw kwamen er steeds meer wetten rondom het verzorgen van ‘krankzinnigen’ (zo werden mensen met een geestesziekte in die tijd genoemd). Daarom werd er in 1894 in Vrijenban een groot en ruim nieuw buitencomplex gebouwd voor het St. Joris Gasthuis. Het was een groot complex met allerlei paviljoenen en gebouwen, waarvan nu alleen het hoofdgebouw nog overeind staat. Het was een klein zelfvoorzienend dorp met eigen bakker en een boerderij.

De zorg die de hulpbehoevende Delftenaren hier ontvingen was al een stuk beter dan opgesloten zitten in een van de cellen van het dolhuis. Maar de instrumenten en methodes die ze hier begin twintigste eeuw gebruikten, waren alsnog… best creepy. Zo waren er de permanente baden, waar patiënten soms uren of zelfs dagenlang in vastgesnoerd lagen om te kalmeren. Onrustige patiënten werden strak ingesnoerd in een dwangbuis en agressievelingen kregen een soort masker van draden om, zodat ze hun verzorgers niet konden bijten of bespugen. Sommige objecten zijn nu nog te zien in het museum dat in het oude gebouw is opgericht. 

Hoofdkwartier van de Nazi’s

Villa Solheim
Foto: Rijksmonumenten.nl

Of hier mensen werden opgesloten of gemarteld, weten we niet. Maar de plannen die in dit pand bekokstoofd werden waren in ieder geval wél luguber. ‘Villa Solheim’ werd in 1932 gebouwd door Ir. W.H. van Leeuwen. Hij was toen president-directeur van de Nederlandsche Gist- en Spiritusfabriek. Tijdens de Tweede Wereldoorlog vestigde de Duitsers zich in deze villa aan de Ruys de Beerenbrouckstraat. Het huis diende als hoofdkwartier voor Delft, maar ook ver daarbuiten.

Jaren later, in 1986 kwam het huis in handen van de Stichting Delftsche Studenten Huisvesting. De villa werd flink verbouwd en inmiddels wonen er studenten van het Delftse Studenten Corps in.

Dit artikel is eerder op indebuurt verschenen, in november 2018.

Meer in deze categorie

Genieten van Delft

Ga naar “Kijktip op YouTube: een virtuele rondleiding door Delft”

Kijktip op YouTube: een virtuele rondleiding door Delft

Ga naar “Wie ben jij? Deze 6 types kom je nu tegen op het terras in Delft”

Wie ben jij? Deze 6 types kom je nu tegen op het terras in Delft

Ga naar “Wist je dit? Aan de Westvest zit een Duitse bunker uit de Tweede Wereldoorlog”

Wist je dit? Aan de Westvest zit een Duitse bunker uit de Tweede Wereldoorlog

Bunker Westvest

In onze gids

Ga naar “The Sushi Palace Delft”

The Sushi Palace Delft

  • Minervaweg 12
  • Sushi restaurants
  • 13:00 - 21:30

Nu geopend

Ga naar “Small Batch”

Small Batch

  • Voldersgracht 18
  • Slijterijen
  • Gesloten

Nu gesloten

Ga naar “The Harvest”

The Harvest

  • Binnenwatersloot 3
  • Biologische restaurants
  • Gesloten

Aanbiedingen

Ga naar “50% korting op opruimingsmatrassen! Op=op”

50% korting op opruimingsmatrassen! Op=op

  • Dutch Dream Delft
  • Geldig t/m 30 juni 2021

Topper

Ga naar “Damesblouses en -tops € 5,00”

Damesblouses en -tops € 5,00

  • HEMA
  • Geldig t/m 9 mei 2021
Ga naar “Tulpenvaas € 17,50”

Tulpenvaas € 17,50

  • HEMA
  • Geldig t/m 9 mei 2021
Ga naar “Hangmat Geknoopt van € 29,99 voor € 25,49”

Hangmat Geknoopt van € 29,99 voor € 25,49

  • Xenos
  • Geldig t/m 9 mei 2021
Ga naar “Blokker heteluchtfriteuse XXL van € 79,99 voor € 55”

Blokker heteluchtfriteuse XXL van € 79,99 voor € 55

  • Blokker
  • Geldig t/m 9 mei 2021

Vacatures

Ga naar “Medewerker Centraal Magazijn”

Medewerker Centraal Magazijn

  • Tempo-Team
  • Fulltime
Ga naar “Technisch accountmanager”

Technisch accountmanager

  • VPInstruments
  • Fulltime
Ga naar “Orthodontie assistente”

Orthodontie assistente

  • orthospecialist
  • Fulltime/Parttime
Ga naar “Service Desk Officer”

Service Desk Officer

  • Stichting IHE Delft
  • Fulltime
Ga naar “Verkoopmedewerker ANWB winkel”

Verkoopmedewerker ANWB winkel

  • Timing Uitzendbureau
  • Parttime

Agenda

Ga naar “Online Harry Potter Quiz”

Online Harry Potter Quiz

  • Jansen & Jansen
  • 19 mei 2021

Topper

Ga naar “Outletmarkt Delft voor de Helft”

Outletmarkt Delft voor de Helft

  • 25 september 2021
Ga naar “Delft Fringe Festival 2021”

Delft Fringe Festival 2021

  • 27 mei 2021
delft fringe festival
Ga naar “Delft Chamber Music Festival 2021”

Delft Chamber Music Festival 2021

  • 22 juli 2021
Delft Chamber Music Festival