Mysterie: wat was het nut van de Grebbe?

Door Joost Verdult 13 juli 2019

Er is een basisschool, medisch centrum en natuurlijk de watergang onder de stad zelf naar vernoemd: de Grebbe. Hoewel er tegenwoordig rondleidingen door het ondergrondse gangenstelsel worden gegeven, is de Grebbe honderden jaren geleden niet als wandelroute aangelegd. Wij doken in de geschiedenis van dit mysterieuze monument en ontdekten dat de Grebbe meer was dan het afvoerputje van Bergen op Zoom.

Als we de website van Stichting Bezichtiging Monumenten Bergen op Zoom erbij pakken, blijkt dat de grondsoort veen een belangrijke reden was voor het aanleggen van de Grebbe. Hoe dat zit? In de 13e eeuw werd er in de omgeving veen afgegraven om de brandstof turf van te maken en zout uit te winnen, zo geeft de stichting aan. Op de plaatsen waar het veen werd afgegraven, waren er afwateringskanalen nodig. Et voilà: de Grebbe werd dwars door de stad gegraven om het turf naar de haven (nu de gedempte haven) te brengen. Via het Ravelijn ging het water via het Sint-Catharinaplein (a.k.a. de Vismarkt) naar het Markiezenhof om via het Beursplein en de Moeregrebstraat naar de gedempte haven te gaan.

ravelijn loch ness
Het water van de Grebbe stroomde via het Ravelijn, dwars door de stad, naar de gedempte haven. Foto: indebuurt Bergen op Zoom

De Grebbe als afvoerputje van de samenleving

In de eeuwen erna werd het water uit de Grebbe op verschillende manier gebruikt. Zo kon de kledingindustrie en zelfs de bierbrouwers het water goed gebruiken. Een smerig detail: inwoners van de stad gooiden hier ook hun afval in. Doordat Bergen op Zoom steeds groter werd, werd het water ook viezer.

Overkoepeling van het water

Volgens Stichting Bezichtiging Monumenten Bergen op Zoom veranderde er wat voor het gangenstelsel rond het jaar 1500. De Heer van Bergen vond zijn optrekje (het Markiezenhof) maar aan de kleine kant en wilde uitbreiden. Op dat moment werd er een overkoepeling gebouwd over het water, zodat het Markiezenhof nog een tikkeltje groter kon worden. Steeds meer andere Bergenaren volgden zijn voorbeeld. Als je denkt dat hiermee de vervuiling van het water ophield, dan heb je het mis. Alle gorigheid werd nog gewoon in de Grebbe gedumpt.

spuihuis grebbe
In 1910 lag de Grebbe nog open en bloot achter het Spuihuis. Pas in 1953 was dit niet meer het geval. Foto: West-Brabants Archief

Ontlasting van de stad

De Grebbe was een ontlasting voor Bergen op Zoom, het zorgen er tenslotte wel voor dat de ondernemers van toen eenvoudig aan water konden komen. Rond 1920 kwam de ontlasting ook in grote hoeveelheden in het water terecht: de Grebbe werd het hoofdriool van de stad. Gelukkig is dat nu beter geregeld. In de aflopen honderd jaar is het monument gerestaureerd en wordt het regenwater gescheiden van het riool. Wanneer je nu ondergronds gaat voor een rondleiding, hoef je dus niet meer met een dichtknepen neus de tour te volgen. Ruik je tóch wat? Ga er maar vanuit dat je niet het riool ruikt, maar kijk je buurman of buurvrouw aan.

Lees meer:

Sint Gertrudiskapel kapel

Mysterie: waarom staat er een kapel in de Scheldelaan?

Wanneer je vanuit de Plaat naar de Olof Palmebrug rijdt, zie je aan je rechterkant een opmerkelijk w...
hofleverancier in bergen op zoom

Mysterie: Wat is een hofleverancier en welk Bergs bedrijf heeft deze titel?

Heb jij weleens een schildje gezien met daarop 'hofleverancier'? In Bergen op Zoom hebben we een zaa...
stadswapen bergen op zoom - vlag

Mysterie: het verhaal achter het stadswapen van Bergen op Zoom

Het stadswapen van Bergen op Zoom is er een met kruizen en bergen. Daarnaast wordt het trademark van...

adv.