Mysterie opgelost: hier komt de uitdrukking ‘onder de rook van Bergen op Zoom’ vandaan

Pompejus toren uitkijktoren fort trappen halsteren brabantse wal snelweg
Foto: Jurgen Kwisthout

Ken je het gezegde ‘ik woon onder de rook van’? Dat kun je gebruiken als je in de buurt van een grote stad woont. Je hoort het vaak in combinatie met Rotterdam. Maar wat betekent die uitspraak eigenlijk? En waar komt het vandaan?

Voor de oorsprong van deze uitspraak moeten we terug in de tijd én naar de andere kant van de wereld.

Betekenis gezegd

De meeste mensen kennen de uitspraak wel. Als je onder de rook van een stad woont, wil dat zeggen dat je erg dicht in de buurt van Bergen op Zoom woont. Bij ‘onder de rook van Bergen op Zoom’ kun je hierbij denken aan de rand van Halsteren of Hoogerheide. Zo kun je makkelijk uitleggen wat de geografische ligging is van jouw woonplaats. De uitdrukking is tot stand gekomen doordat er, normaal gesproken, in een stad meer rook is dan in een dorp.

Francois Valentijn

Maar wie heeft die uitspraak ooit verzonnen? En waar komt ‘ie vandaan? De oudste vermelding van deze uitdrukking staat in het Woordenboek der Nederlandsche Taal uit 1726. De Dordtse dominee en schrijver François Valentijn (Dordrecht,17 april 1666 – Den Haag, 6 augustus 1727) schreef het boekwerk Oud en Nieuw Oost-Indiën waar hij de uitdrukking gebruikte in de zin:

Het Eiland Onrust, drie mylen van Batavia gelegen, en aldus als onder den rook van deze stad,

François Valentijn werd tweemaal uitgezonden naar ‘de Oost’, oftewel Indonesië en omstreken. Daar schrijf hij zijn boekwerk Oud en Nieuw Oost-Indiën. Het is een zeer uitgebreide beschrijving over de geschiedenis van de Vereenigde Oostindische Compagnie (VOC). Het boekwerk bestaat uit vijf delen, 5.144 bladzijden en 1.050 illustraties.

Zo zie je maar dat een doodnormale uitdrukking een bijzondere oorsprong kan hebben.

Lees ook:

Meer in deze categorie

Mysteries

Ga naar “Vette hap in Bergen op Zoom: dit is het verschil tussen een snackbar en cafetaria”

Vette hap in Bergen op Zoom: dit is het verschil tussen een snackbar en cafetaria

Ga naar “Mysterie opgelost: dit is de langste afstand die je binnen Bergen op Zoom kan afleggen”

Mysterie opgelost: dit is de langste afstand die je binnen Bergen op Zoom kan afleggen

Pompejus toren uitkijktoren fort trappen halsteren brabantse wal uitzicht
Ga naar “Mysterie: hoe wordt de wintertijd op kerkklokken ingesteld?”

Mysterie: hoe wordt de wintertijd op kerkklokken ingesteld?

zomertijd bergen op zoom klokken kerktorens peperbus grote markt Wintertijd kerkklokken Bergen op Zoom

In onze gids

Aanbiedingen

Ga naar “Hangmat polyester katoen assorti 290×100 cm van € 39,99 voor € 29,99”

Hangmat polyester katoen assorti 290×100 cm van € 39,99 voor € 29,99

  • Geldig t/m 31 december 2022
Ga naar “op alles van Leifheit”

op alles van Leifheit

  • Geldig t/m 4 december 2022
Ga naar “Blond Amsterdam Holland Glorie servies van € 9,95 voor € 7,46”

Blond Amsterdam Holland Glorie servies van € 9,95 voor € 7,46

  • Albert Heijn
  • Geldig t/m 4 december 2022
Ga naar “McGregor leren portemonnee voor € 5,95”

McGregor leren portemonnee voor € 5,95

  • Action
  • Geldig t/m 29 november 2022
Ga naar “Eettafel Romo Ovaal van € 695 voor € 450”

Eettafel Romo Ovaal van € 695 voor € 450

  • Kwantum
  • Geldig t/m 28 november 2022

Vacatures

Ga naar “HR Adviseur”

HR Adviseur

  • Olympia
  • Fulltime

Agenda

Ga naar “Lampionnenoptocht”

Lampionnenoptocht

  • 2 december 2022
lampionnenoptocht sint sinterklaas zwarte piet pieten sint nicolaas lampioen
Ga naar “Santarun”

Santarun

  • 17 december 2022
santarun santa run 2019 grote markt winter bergs winterparadijs schaatsbaan kerstman kerst kerstmis