Mysterie opgelost: hier komt de naam Planken Wambuis vandaan

Foto: Nicolette de Boer

Planken Wambuis is voor veel Arnhemmers een bekende naam. Als je erover nadenkt is het eigenlijk best een gekke naam. Waar komt deze naam vandaan?

Planken Wambuis is een natuurgebied tussen Ede en Arnhem in. Bij het natuurgebied zit ook een restaurant met dezelfde naam. Als we de naam uit elkaar trekken, krijgen we twee losse woorden: planken en wambuis. Wat planken zijn, weten we allemaal. Een wambuis is een gewatteerd vest dat boeren vroeger droegen. Heeft het hier mee te maken?

Eigenlijk is het restaurant niet vernoemd naar het natuurgebied, maar andersom. Planken Wambuis is een landgoed, dat is vernoemd naar de herberg/boerderij die hier in 1782 gebouwd werd. Deze boerderij heette Planken Wambuis. De naam is voor het eerst te lezen in een pacht-acte uit 1789: “Houten off Planken Wambuis, gelegen in het Reemsterveld, bestaande uit Huys Hof en Koorenlanden.”

Over de oorsprong van de naam doen twee verschillende verhalen de ronde.

Betekenis 1

Volgens sommige bronnen stond bij de herberg een grote schuur, die boven breder en wijder was dan op de grond. Zo konden hoog beladen hessenwagens makkelijk naar binnen rijden. Het model van zo’n schuur lijkt wel een beetje op een doodskist. In de volksmond werd een doodskist ook wel een ‘planken jas’ genoemd. Een wambuis is een soort jas en voilà, de naam komt hier dus vandaan.

Toch twijfelt bijvoorbeeld Erfgoed Ede hieraan, omdat andere doorrijstallen overal even breed waren en stallen niet aangepast werden aan wagens. De wagens moesten gewoon niet breder zijn dan de deuren en die waren van boven en onder altijd even breed.

Betekenis 2

Erfgoed Ede besloot wat dieper in het mysterie te duiken. De onderzoeker zocht het woord ‘wambuis’ op in het Woordenboek der Nederlandsche Taal. In dit woordenboek staan woorden uit de jaren 500 tot 1976. De eerste betekenis is: ‘een kledingstuk‘. Die wisten we al. De tweede is al minder bekend: ‘buik‘. De derde: ‘houten wambuis‘, plankenhut. Oftewel: een gebouw op het platteland. Dat is bij Planken Wambuis langs de N224 het geval: ver buiten de bebouwde kom en, net als alle andere gebouwen buiten de stadsmuren vroeger, gemaakt van hout.

Waar komt de naam Planken Wambuis of Houten Wambuis taaltechnisch vandaan? Het woord ‘wambuis’ betekende ook ‘buik‘. En de vergelijking tussen ‘buik’ en ‘herbergen’ is snel gemaakt: allebei een warme, beschutte, tijdelijke plaats. Denk bij ‘buik’ maar aan de baarmoeder.

Houten Wambuis

Herbergen werden vaker Houten Wambuis genoemd vroeger, of een variatie hierop. Zo heb je bij Rossum een Houten Wambuis, op Texel een Wambuis, in Brugge een Houten Wambaeys en ga zo maar door. Maar als jij de volgende keer over de N224 langs Planken Wambuis rijdt of hier een vorkje mee prikt, heb je in ieder geval een idee waar deze gekke naam vandaan komt.

Lees ook:

Meer in deze categorie

Mysteries

Ga naar “Mysterie opgelost: dit doen die mozaïek bankjes in Arnhem”

Mysterie opgelost: dit doen die mozaïek bankjes in Arnhem

Cattenpoelseweg sociale bank
Ga naar “Mysterie: waarom je bij het ene kruispunt langer wacht op groen licht dan bij het andere”

Mysterie: waarom je bij het ene kruispunt langer wacht op groen licht dan bij het andere

Druk kruispunt Willemstunnel
Ga naar “Arnhems mysterie opgelost: zo zit het met de prullenbakken met laarsjes”

Arnhems mysterie opgelost: zo zit het met de prullenbakken met laarsjes

In onze gids

Ga naar “Sonsbeek Paviljoen”

Sonsbeek Paviljoen

  • Zijpendaalseweg 30
  • Chinese restaurants
  • Gesloten
sonsbeek paviljoen

Nu gesloten

Ga naar “Brasserie de Boerderij”

Brasserie de Boerderij

  • Parkweg 2
  • Restaurants en horeca
  • Gesloten
Brasserie de Boerderij

Nu gesloten

Ga naar “FortVier Schuytgraaf”

FortVier Schuytgraaf

  • Laakoever 401
  • Vrijetijd en uitgaan
  • Gesloten
Uitkijken over het water bij FortVier

Aanbiedingen

Ga naar “Voetreflexmassage in augustus en september voor maar €50,-”

Voetreflexmassage in augustus en september voor maar €50,-

  • Lalalos
  • Geldig t/m 30 september 2021
Ga naar “30% korting op alle laarsjes”

30% korting op alle laarsjes

  • San Miguel Shoes
  • Geldig t/m 1 december 2021
Ga naar “Flairbroek** M t/m XL Keuze uit diverse leuke printjes. van € 17,50 voor € 9,99”

Flairbroek** M t/m XL Keuze uit diverse leuke printjes. van € 17,50 voor € 9,99

  • Kruidvat
  • Geldig t/m 10 oktober 2021
Ga naar “Teddyjas van € 24 voor € 12,99”

Teddyjas van € 24 voor € 12,99

  • Kruidvat
  • Geldig t/m 10 oktober 2021
Ga naar “Luxe bedsprei € 17,99”

Luxe bedsprei € 17,99

  • Aldi
  • Geldig t/m 3 oktober 2021

Vacatures

Ga naar “Operationeel Manager (Fulltime)”

Operationeel Manager (Fulltime)

  • Hotel Haarhuis
  • Fulltime
Ga naar “Studiebegeleider parttime regio Arnhem en Nijmegen”

Studiebegeleider parttime regio Arnhem en Nijmegen

  • Manpower
  • Parttime
Ga naar “WERKBEGELEIDER REACTIVERING IN ARNHEM”

WERKBEGELEIDER REACTIVERING IN ARNHEM

  • 2Switch
  • Fulltime/Parttime
kringloopwinkels in Arnhem
Ga naar “Clubmanager Fit For Free Arnhem”

Clubmanager Fit For Free Arnhem

  • Fit for Free
  • Fulltime
sportscholen in arnhem
Ga naar “Corporate Recruiter”

Corporate Recruiter

  • FYGI
  • Fulltime

Agenda

Ga naar “Vollemaanwandeling”

Vollemaanwandeling

  • iederal
  • 20 oktober 2021
Ga naar “De Grote Schijn”

De Grote Schijn

  • 21 oktober 2021
Grote Schijn
Ga naar “Sprokkelkunst voor kinderen – herfsteditie”

Sprokkelkunst voor kinderen – herfsteditie

  • iederal
  • 29 september 2021
Ga naar “World Street Painting Festival”

World Street Painting Festival

  • 1 augustus 2021
Ga naar “Avondexcursie over de Loenermark”

Avondexcursie over de Loenermark

  • Geldersch Landschap & Kasteelen
  • 2 oktober 2021
Geldersch Landschap en Kasteelen