Van de schandpaal tot de brandstapel: deze straffen werden in de middeleeuwen uitgedeeld in Apeldoorn

Je kunt het je bijna niet voorstellen, maar vroeger zag je met enige regelmaat een stadsgenoot met een ‘schaamfluit’ door Apeldoorn lopen. Of een Apeldoorner zonder handen. Waarom? De straffen van de middeleeuwen zagen er iets anders uit dan nu. Lees en huiver.

Er waren in de middeleeuwen drie soorten straffen: schandstraffen, lijfstraffen en de doodstraf. Bij schandstraffen draaide het om vernedering. Iedere Apeldoorner kon zien wat de misdadiger had gedaan. Bij lijfstraffen moest de stadsgenoot zoveel mogelijk pijn hebben.

Bron: Canon van Nederland.

Naar de gevangenis

Pleeg je tegenwoordig een ernstig misdrijf, dan beland je waarschijnlijk achter de tralies. Vroeger had de gevangenis veelal een andere functie: Apeldoornse verdachten wachtten hier de uitvoering van hun straf af. De reden dat een gevangenisstraf niet vaak werd uitgedeeld, was dat de samenleving weinig baat had bij de straf. De gevangenis werd dus meestal als een ’tussenstap’ gezien.

Gevangenis in Apeldoorn

Veroordeelde stadsgenoten gaan nu naar een gevangenis ergens in Nederland. Vroeger werden Apeldoorners gevangen genomen in Het Buiten Berkenstein aan de Vosselmanstraat.

Bron: Historisch Nieuwsblad.

Oude gevangenis Het Buiten Berkenstein, Vosselmanstraat 2 in Apeldoorn. Tekening door Arie Lieman, 1863.

Handen afhakken

Veel Apeldoorners kochten hun brood, vlees, vis en groenten vroeger op de markt. Helaas waren de producten voor veel mensen te duur en terugvallen op een uitkering was geen optie. Stelen was een groot risico: werd een Apeldoorner op heterdaad betrapt, dan werden de handen vaak afgehakt. Op die manier was een dief snel te herkennen en kon-ie zijn ‘beroep’ niet meer uitvoeren!

Bron: Gevangenenpoort.

Raadhuisplein, 1890. foto CODA Beeldbank

Schaamfluit

Loop je door de Hoofdstraat, dan zie je regelmatig een straatmuzikant zitten. Hij heeft vaak veel bekijks! Gelukkig voor hem is het een professional, want vroeger hadden muzikanten het zwaar. Een slechte muzikant liep het risico om een zogenoemde schaamfluit te krijgen. Dit was een enorme fluit die een Apeldoorner om zijn nek hing, waardoor heel de stad zag dat hij geen muzikale held was.

Kun je raden waar dit ding voor gebruikt werd?Hint: het is een middeleeuws voorwerp.

Posted by Historia Magazine on Friday, July 10, 2015
Embed niet geladen. Accepteer eventueel de cookies om deze te kunnen zien. Cookie-instellingen

Bron: Historia Magazine.

Schandsteen

Op zondag was heel Apeldoorn in de oude dorpskerk te vinden. Vaste prik, voor iedereen! Maar wat nou als je te laat kwam? Dan werd je gestraft. De meest voorkomende manier was de schandsteen. Die moest je een tijd lang om je nek dragen terwijl je over straat liep. Dit lijkt misschien niet heel erg, maar vergis je niet: de stenen waren kilo’s zwaar.

Onterende straffen

Naast de schandsteen waren er ook andere varianten om Apeldoorners te generen. Denk aan de schandmantel, schandstoel of zelfs de schandkooi. Van deze items zijn niet veel afbeeldingen te vinden. Hieronder zie je een schandmantel die in Duitsland werd gebruikt.

Embed niet geladen. Accepteer eventueel de cookies om deze te kunnen zien. Cookie-instellingen
Bron: Wikipedia.

Verbanning

Een gebiedsverbod, beter bekend als verbanning, was in de Middeleeuwen een van de zwaarste straffen die Apeldoorners konden krijgen. De straf werd bij verschillende misdrijven opgelegd. Volgens deze site stond verbanning uit Apeldoorn gelijk aan de doodstraf. “Wie voorgoed verdreven wordt van huis en haard, heeft grote kans te eindigen als struikrover of lijf en leden te verliezen.” Het doel van een verbanning was dat ‘ongewenste personen’ voor altijd uit de maatschappij verdwenen waren.

Zeg nou zelf: verbannen worden uit Apeldoorn klinkt als een heftige straf, nietwaar?

Apeldoorn in 1744. De kapel is de St. Antoniuskapel, tevens hospitaal aan de Dorpstraat. Op de achtergrond de oude kerk op wat nu het Raadhuisplein is. Rechts op de voorgrond het huis De Swarten Arent en links daarvan de herberg De Leeuw.

Brandstapel

De verhalen van heksen op de brandstapel zijn bij veel mensen misschien wel bekend. Maar de verbrandingsdood kwam vaker voor. Rechters deelden deze straf bijvoorbeeld ook uit aan mensen die een ander geloof aanhielden. De brandstapel werd vaak midden op een plein gezet, want heel de stad keek mee.

Embed niet geladen. Accepteer eventueel de cookies om deze te kunnen zien. Cookie-instellingen

Bron: Historia Net.

Naakt op een paard

Ja, de kop las je goed. Apeldoorners die ervoor uitkwamen dat ze op mensen van hetzelfde geslacht vielen, konden hiervoor op een bizarre manier gestraft worden. Volgens dit NTR-programma moesten deze mensen naakt, achterstevoren op een paard rijden door de stad. Dat was niet alleen gênant voor de Apeldoorner, maar zorgde ook voor vermaak.

Gelukkig liggen de tijden van deze straffen ver achter ons!

Herberg-stalhouderij De Leeuw op de hoek van de Dorpstraat en Deventerstraat, daterend uit 1621. Afgebroken in 1889.

Welke Apeldoorner verdient een mooi kerstgeschenk?

Laat ons weten wie er een onvergetelijke verrassing verdient, dan gaan we daar namelijk samen voor zorgen.

Nomineren maar! Welke Apeldoorner verdient een mooi kerstgeschenk?

Meer in deze categorie

Toen in Apeldoorn

Ga naar “Wist je dit? Deze grote bedrijven komen allemaal uit Apeldoorn”

Wist je dit? Deze grote bedrijven komen allemaal uit Apeldoorn

Zwitsalfabriek Vlijtseweg 1952
Ga naar “Bijzondere geschiedenis: het verhaal achter Hotel De Keizerskroon”

Bijzondere geschiedenis: het verhaal achter Hotel De Keizerskroon

Personeel poserend voor Hotel De Keizerskroon
Ga naar “Zo jammer: 5 x deze gebouwen in Apeldoorn hadden nooit gesloopt mogen worden”

Zo jammer: 5 x deze gebouwen in Apeldoorn hadden nooit gesloopt mogen worden

burgerhotel de ster

In onze gids

Aanbiedingen

Ga naar “Hangmat polyester katoen assorti 290×100 cm van € 39,99 voor € 29,99”

Hangmat polyester katoen assorti 290×100 cm van € 39,99 voor € 29,99

  • Geldig t/m 31 december 2022
Ga naar “HOUTEN KERSTBOOMPJES”

HOUTEN KERSTBOOMPJES

  • Xenos
  • Geldig t/m 11 december 2022
Ga naar “Hoodie XXXL € 17,99”

Hoodie XXXL € 17,99

  • Zeeman
  • Geldig t/m 9 december 2022
Ga naar “Lamswollen sloffen vanaf € 22,99”

Lamswollen sloffen vanaf € 22,99

  • Kruidvat
  • Geldig t/m 11 december 2022

Vacatures

Ga naar “Zorgheld in de ouderenzorg!”

Zorgheld in de ouderenzorg!

  • Tempo-Team
  • Parttime
logo-tempoteam
Ga naar “Medewerker klantadministratie WLZ, Zilveren Kruis”

Medewerker klantadministratie WLZ, Zilveren Kruis

  • Randstad
  • Parttime
Ga naar “Helpende in de ouderenzorg”

Helpende in de ouderenzorg

  • Tempo-Team
  • Parttime
logo-tempoteam
Ga naar “Orderpicker avonddienst”

Orderpicker avonddienst

  • UBN Uitzendbureau
  • Parttime
Ga naar “Verhuurmakelaar”

Verhuurmakelaar

  • Continu Professionals
  • Fulltime/Parttime

Agenda

Ga naar “Snowponies van Alex Klaasen in Theater Orpheus Apeldoorn”

Snowponies van Alex Klaasen in Theater Orpheus Apeldoorn

  • MORE Theater Producties
  • 9 december 2022

Topper

Ga naar “Kerstmarkt in Apeldoorn”

Kerstmarkt in Apeldoorn

  • Van 8 dec t/m 23 dec
kerstmarkt apeldoornkerstmarkt apeldoorn
Ga naar “Gitaarcafé Apeldoorn”

Gitaarcafé Apeldoorn

  • Brouwerij & Proeflokaal Puik Bieren
  • T/m 8 dec
gitaarcafe apeldoorn puik bierengitaarcafe apeldoorn puik bieren
Ga naar “Blue Moonday + Ladiez First”

Blue Moonday + Ladiez First

  • Bluescafé Apeldoorn
  • 11 december 2022
blue moonday bandfotoblue moonday bandfoto
Ga naar “Kerstmarkt”

Kerstmarkt

  • Nettenfabriek
  • 10 december 2022
minimarkt nettenfabriekminimarkt nettenfabriek