De bevrijding van Apeldoorn: het verhaal van de Teresiakerk

Teresiakerk Zilverschoon
Foto: CODA-Archief en indebuurt

Vandaag 17 april is het precies 76 jaar geleden dat Apeldoorn werd bevrijd van de bezetting van de Duitsers tijdens de Tweede Wereldoorlog. Het was feest op straat toen de Canadezen met hun tanks de Hoofdstraat doorreden. Maar er was nog een lange weg te gaan, veel huizen waren kapot en veel gebouwen waren verwoest. Zo ook de Teresiakerk aan de Zilverschoon.

De katholieke kerk werd voor het eerst in gebruik genomen in 1939, een jaar voor het begin van de oorlog. De kerk is ontworpen door architect Jan van Dongen uit Breda. Het is nu bijna niet meer voor te stellen, maar de kerk lag vroeger op een open veld en was omgeven door weilanden. De kerk was bekend in de wijde omgeving en veel katholieken trokken dan ook richting het toen nog buurtschap ‘Zevenhuizen’ om diensten bij te wonen.

Verduistering

De eerste jaren van de Tweede Wereldoorlog kwam de Teresiakerk zonder al te veel schade door. In Apeldoorn en omliggende buurtschappen was er niet veel te merken van de oorlog. Wel moesten bijvoorbeeld de ramen verduisterd worden. In het begin werd besloten nog slechts enkele kaarsjes te branden. In de winter van 1942-1943, toen de oorlog langer duurde dan verwacht, werden de lampen lager gehangen. In september 1944 loste het probleem zich vanzelf op: er was geen elektriciteit meer.

Vluchtelingen

In die tijd kwam ook het oorlogsgeweld dichterbij. De kerk werd een soort noodopvang voor mensen die door de Duitsers hun huis uit waren gezet. Ook mensen uit Arnhem en omgeving vluchtten richting de kerk. Er gingen geruchten rond dat Apeldoorn ook moest evacueren, dit was uiteindelijk loos alarm. De vluchtelingen hoefden dan ook niet weg en zijn tot het einde van de oorlog in de Theresiakerk gebleven. In 1944 werd ook het Christus-Koningsfeest gehouden. Dit hield in dat de vier parochies (katholieke kerkgemeenschappen, red.) in Apeldoorn werden opgeroepen voor een aanbiddingsuur thuis. “Opdat God Apeldoorn moge behouden”, staat er in het pamflet.

Strijd plan

Op 23 maart 1945 trok het eerste Canadese leger vanaf Duitsland richting de IJssel. Apeldoorn was, als wegenknooppunt, een belangrijke schakel in het plan om West-Nederland te hulp te schieten in de hongerwinter die zich daar afspeelde. Het strijdplan van de Canadezen was als volgt: Als ze een aanval op Apeldoorn zouden doen, zouden de Duitsers waarschijnlijk al hun reserves naar bedreigde gebieden sturen om hun wegenknooppunt (en dus Apeldoorn) te behouden. Vanuit een andere plaats zou dan een afsnijdingsmanoeuvre volgen. Het strijdplan was voor een groot deel succesvol maar de Teresiakerk was er niet zonder kleerscheuren uitgekomen.

Sluipschutters

De Duitse troepen hadden namelijk niet alleen in Apeldoorn zelf, maar ook in de buurtschappen Zevenhuizen en Anklaar een verdedigingslinie opgebouwd. In de kerktorens van de Theresiakerk en de Julianakerk aan de Deventerstraat waren uitkijkposten ingericht, deze werden ook bemand door sluipschutters. De beide buurtschappen lagen nu plotseling in de frontlinie.

Brokstukken

De Duitsers, die zich de kerktorens eigen hadden gemaakt, gaven zich niet zomaar gewonnen. Vanuit de kerktoren van de Teresiakerk namen de Duitsers de Canadezen onder vuur, dus richtten de Canadezen hun geschut op de kerktoren. Tanks van de 1st Hussars vuurden op de rooms-katholieke kerk, zes scherpschutters werden hierbij gedood. De Duitsers in de toren gaven zich pas over toen er hele brokstukken steen uit de toren waren geschoten. Op de foto’s, gemaakt door pastoor Ivo van der Weide, zijn de gaten in de kerk en de kerktoren duidelijk te zien.

Onderdak

Een paar dagen werd verschrikkelijk gevochten. Buurtschapbewoonster Bertha van Mourik – Dijkhof, geboren in 1926, kan dit later terugvertellen: “Het was doodeng, de granaten en kogels gierden over ons heen, we hadden niet gedacht dat we er levend uit zouden komen.” De Canadezen besloten echter niet door te zetten. De familie van Bertha vond destijds onderdak in de garage van de nabijgelegen kwekerij van de familie Van Laar. Ze zouden daar drie nachten blijven tot het moment dat plotseling de garagedeur openging en een Canadese soldaat verscheen met het nieuws dat Apeldoorn was bevrijd.

Pastoor van der Weide

Na de bevrijding, op 13 mei, sprak pastoor Van der Weide de kerk toe: “Nu is onze kerk zwaar beschadigd. De kerk, pastorie en gebouwtje hebben naar schatting wel vijftig voltreffers gehad. De gevolgen daarvan hebben we gezien, vooral de eerste dagen toen alles een ruïne leek. En toch: Gratias agamus Deo nostro (Laten we onze God danken, red.). Omdat onze kerk niet is verwoest, niet verbrand, zelfs niet bouwvallig is. We hebben onze kerk nooit hoeven verlaten voor een evacuatie. (…) Moge door ons aller samenwerking onze rustige en devote kerk weer spoedig – zowel inwendig als uitwendig – in een waardig Godshuis hersteld zijn.”

Nu

De Teresiakerk aan de Zilverschoon is nu, ruim zestig jaar later, niet meer in gebruik. De katholieke kerk is in 2013 ‘van de eredienst onttrokken’. De laatste viering werd gehouden op 24 november. Sindsdien staat het gebouw leeg en is het voor verschillende doeleinden gebruikt. In deze periode is de kerk ingericht als vaccinatielocatie. In de toekomst zullen er waarschijnlijk woningen in worden gerealiseerd.

Wil je meer weten over de bevrijding van Apeldoorn? Neem dan een kijkje op de website van Bevrijding van de Veluwe, of Apeldoornendeoorlog.nl. Benieuwd naar het volledige verhaal van Bertha? Dat vind je hier.

Lees ook:

Welke Apeldoorner verdient een mooi kerstgeschenk?

Laat ons weten wie er een onvergetelijke verrassing verdient, dan gaan we daar namelijk samen voor zorgen.

Nomineren maar! Welke Apeldoorner verdient een mooi kerstgeschenk?

Meer in deze categorie

Toen in Apeldoorn

Ga naar “Wist je dit? Deze grote bedrijven komen allemaal uit Apeldoorn”

Wist je dit? Deze grote bedrijven komen allemaal uit Apeldoorn

Zwitsalfabriek Vlijtseweg 1952
Ga naar “Bijzondere geschiedenis: het verhaal achter Hotel De Keizerskroon”

Bijzondere geschiedenis: het verhaal achter Hotel De Keizerskroon

Personeel poserend voor Hotel De Keizerskroon
Ga naar “Zo jammer: 5 x deze gebouwen in Apeldoorn hadden nooit gesloopt mogen worden”

Zo jammer: 5 x deze gebouwen in Apeldoorn hadden nooit gesloopt mogen worden

burgerhotel de ster

In onze gids

Aanbiedingen

Ga naar “op alles van Leifheit”

op alles van Leifheit

  • Geldig t/m 4 december 2022
Ga naar “Hangmat polyester katoen assorti 290×100 cm van € 39,99 voor € 29,99”

Hangmat polyester katoen assorti 290×100 cm van € 39,99 voor € 29,99

  • Geldig t/m 31 december 2022
Ga naar “HOUTEN KERSTBOOMPJES”

HOUTEN KERSTBOOMPJES

  • Xenos
  • Geldig t/m 11 december 2022
Ga naar “Dare to Share bij De Beren Restaurants. van € 75 voor € 37,50”

Dare to Share bij De Beren Restaurants. van € 75 voor € 37,50

  • Albert Heijn
  • Geldig t/m 4 december 2022

Vacatures

Ga naar “Zorgheld in de ouderenzorg!”

Zorgheld in de ouderenzorg!

  • Tempo-Team
  • Parttime
logo-tempoteam
Ga naar “Helpende in de ouderenzorg”

Helpende in de ouderenzorg

  • Tempo-Team
  • Parttime
logo-tempoteam
Ga naar “Medewerker klantadministratie WLZ, Zilveren Kruis”

Medewerker klantadministratie WLZ, Zilveren Kruis

  • Randstad
  • Parttime
Ga naar “Orderpicker avonddienst”

Orderpicker avonddienst

  • UBN Uitzendbureau
  • Parttime
Ga naar “Verhuurmakelaar”

Verhuurmakelaar

  • Continu Professionals
  • Fulltime/Parttime

Agenda

Ga naar “Snowponies van Alex Klaasen in Theater Orpheus Apeldoorn”

Snowponies van Alex Klaasen in Theater Orpheus Apeldoorn

  • MORE Theater Producties
  • 9 december 2022

Topper

Ga naar “Kerstmarkt in Apeldoorn”

Kerstmarkt in Apeldoorn

  • Van 8 dec t/m 23 dec
kerstmarkt apeldoornkerstmarkt apeldoorn
Ga naar “Gitaarcafé Apeldoorn”

Gitaarcafé Apeldoorn

  • Brouwerij & Proeflokaal Puik Bieren
  • T/m 8 dec
gitaarcafe apeldoorn puik bierengitaarcafe apeldoorn puik bieren
Ga naar “Singalong Christmas Carols”

Singalong Christmas Carols

  • 16 december 2022
singalong christmas carolssingalong christmas carols
Ga naar “Kerstmarkt”

Kerstmarkt

  • Nettenfabriek
  • 10 december 2022
minimarkt nettenfabriekminimarkt nettenfabriek