Toen in Apeldoorn: de oude Mariakerk op het huidige Raadhuisplein

Door Natalie Polman 30 april 2017

Wist je dat de koperkleurige contouren in de bestrating van het Raadhuisplein van de oude Mariakerk zijn? De kerk stond eeuwenlang aan de Dorpsstraat, totdat hij uit zijn jasje groeide.

Tegenwoordig doet het Raadhuisplein vooral dienst als plein voor de terrassen van De Notaris, Jules Verne en Café de Paris, vroeger waren er markten en nóg langer geleden stond er dus een kerk. Het exacte jaar is niet bekend, maar rond 1200 werd al de eerste dorpskerk van Apeldoorn op deze plek gebouwd.

oude mariakerk
De bewuste contouren op het Raadhuisplein. foto Wikimedia.org

Reformatie

Eind vijftiende eeuw werd de oorspronkelijke kerk tot het fundament gesloopt en een nieuwe kerk opgebouwd. De kerk was eeuwenlang een rooms-katholieke kerk, tot de reformatie. Op tweede pinksterdag 31 mei 1595 moest pastoor Voet plaatsmaken voor dominee Theodorus Jacobi. Zijn eerste predikdienst verliep zacht gezegd stroef. Maar een klein groepje mensen ging de kerk in. De meeste Apeldoorners bleven buiten op het kerkhof staan. Toen de dienst begon, gingen ze zo luid te keer, dat de dominee zich niet verstaanbaar kon maken. Theodorus moest de dienst afbreken toen enkele opgeschoten jongens een luid blatend kalf de kerk in dreven.

Eeuwen

Al snel raakten de dorpelingen aan de situatie gewend en de rust keerde voor vele eeuwen terug. Tot de 19e eeuw. Een brand in de kerktoren had in 1817 gezorgd voor veel schade. Restauratie had weinig zin; de oude Mariakerk was te klein geworden voor de hoeveelheid kerkgangers. Koning Willem I wilde bovendien een nieuwe kerk laten bouwen, dichter bij Paleis Het Loo. In 1835 werd de Grote Kerk aan de Loolaan gebouwd. In 1842 werd de bouwvallige oude Mariakerk afgebroken om plaats te maken voor een marktplein en stadhuis. In 1847 werd vlakbij het station een nieuwe Mariakerk gebouwd, de eerste katholieke kerk sinds de reformatie.

oude mariakerk
De contouren van de oude Mariakerk waren eerder nog duidelijker te zien op het Raadhuisplein. Foto H. Ummels, 1979.

Fundering

De fundering van de middeleeuwse kerk, die de status van rijksmonument heeft, is tegenwoordig dus terug te zien in de bestrating van het Raadhuisplein. Van de inboedel van de kerk zijn alleen het orgel en het zandstenen doopvont bewaard gebleven. Het orgel staat in de dorpskerk van Beekbergen. Tijdens de Reformatie werd de doopvont buiten de kerk geplaatst. De dorpsomroeper klom erop om belangrijke mededelingen te doen. Later hebben marktkooplui er waarschijnlijk hun messen op gescherpt. Het doopvont is in CODA te bewonderen.

adv.