Ooit gehoord van een schaamfluit? 7 x straffen die vroeger werden uitgedeeld in Amsterdam

Je kunt het je bijna niet voorstellen, maar vroeger zag je met enige regelmaat een stadsgenoot met een ‘schaamfluit’ door Amsterdam lopen. Of een Amsterdammer zonder handen. Waarom? De straffen van de Middeleeuwen zagen er iets anders uit dan nu. Lees en huiver.

Er waren in de middeleeuwen drie soorten straffen: schandstraffen, lijfstraffen en de doodstraf. Bij schandstraffen draaide het om vernedering. Iedere Amsterdammer kon zien wat de misdadiger had gedaan. Bij lijfstraffen moest de stadsgenoot zoveel mogelijk pijn hebben.

Bron: Canon van Nederland.

Naar de gevangenis

Pleeg je tegenwoordig een ernstig misdrijf, dan beland je waarschijnlijk achter de tralies. Vroeger had de gevangenis veelal een andere functie: Amsterdamse verdachten wachtten hier de uitvoering van hun straf af. De reden dat een gevangenisstraf niet vaak werd uitgedeeld, was dat de samenleving weinig baat had bij de straf. De gevangenis werd dus meestal als een ’tussenstap’ gezien.

Gevangenis in Amsterdam

Veroordeelde stadsgenoten gaan nu naar een gevangenis ergens in Nederland. Vroeger werden Amsterdammers gevangen genomen in Het Rasphuis. In de 16e eeuw werd deze gevangenis opgezet met het idee om misdadigers niet alleen te straffen maar ook te heropvoeden. Om dit nieuwe idee uit te voeren wordt een oud klooster aan de Heiligeweg bij de Kalverstraat omgebouwd tot tuchthuis, het Rasphuis. Hier worden vanaf 1595 bedelaars, dieven en oplichters opgesloten en ‘heropgevoed’, ernstige misdadigers worden nog steeds traditiegetrouw op de Dam opgehangen, onthoofd of verbrand.

Bron: Historisch Nieuwsblad.

Straffen Amsterdam
Beeld: Stadsarchief Amsterdam

Handen afhakken

Veel Amsterdammers kochten hun brood, vlees, vis en groenten vroeger op de markt. Bijvoorbeeld op de Noordermarkt. Helaas waren de producten voor veel mensen te duur en terugvallen op een uitkering was geen optie. Stelen was een groot risico: werd een Amsterdammer op heterdaad betrapt, dan werden de handen vaak afgehakt. Op die manier was een dief snel te herkennen en kon-ie zijn ‘beroep’ niet meer uitvoeren!

Bron: Gevangenenpoort.

straffen amsterdam
Beeld: Stadsarchief Amsterdam

Schaamfluit

Loop je door de Kalverstraat, dan zie je regelmatig straatmuzikanten zitten. Deze mensen hebben vaak veel bekijks! Gelukkig voor die mensen zijn zij professional, want vroeger hadden muzikanten het zwaar. Een slechte muzikant liep het risico om een zogenoemde schaamfluit te krijgen. Dit was een enorme fluit die een Amsterdammer om zijn nek hing, waardoor heel de stad zag dat hij geen muzikale held was.

Kun je raden waar dit ding voor gebruikt werd?Hint: het is een middeleeuws voorwerp.

Posted by Historia Magazine on Friday, July 10, 2015
Embed niet geladen. Accepteer eventueel de cookies om deze te kunnen zien. Cookie instellingen

Bron: Historia Magazine.

Schandsteen

Op zondag was heel Amsterdam in de Nieuwe Kerk te vinden. Vaste prik, voor iedereen! Maar wat nou als je te laat kwam? Dan werd je gestraft. De meest voorkomende manier was de schandsteen. Die moest je een tijd lang om je nek dragen terwijl je over de Dam liep. Dit lijkt misschien niet heel erg, maar vergis je niet: de stenen waren kilo’s zwaar.

Onterende straffen

Naast de schandsteen waren er ook andere varianten om Amsterdammers te generen. Denk aan de schandmantel, schandstoel of zelfs de schandkooi. Van deze items zijn niet veel afbeeldingen te vinden. Hieronder zie je een schandmantel die in Duitsland werd gebruikt.

Embed niet geladen. Accepteer eventueel de cookies om deze te kunnen zien. Cookie instellingen
Bron: Wikipedia.

Verbanning

Een gebiedsverbod, beter bekend als verbanning, was in de Middeleeuwen een van de zwaarste straffen die Amsterdammers konden krijgen. De straf werd bij verschillende misdrijven opgelegd. Volgens deze site stond verbanning uit Amsterdam gelijk aan de doodstraf. “Wie voorgoed verdreven wordt van huis en haard, heeft grote kans te eindigen als struikrover of lijf en leden te verliezen.” Het doel van een verbanning was dat ‘ongewenste personen’ voor altijd uit de maatschappij verdwenen waren.

Zeg nou zelf: verbannen worden uit Amsterdam klinkt als een heftige straf, nietwaar?

straffen amsterdam
Beeld: Stadsarchief Amsterdam l Jan Luyken

Brandstapel

De verhalen van heksen op de brandstapel zijn bij veel mensen misschien wel bekend. Maar de verbrandingsdood kwam vaker voor. Rechters deelden deze straf bijvoorbeeld ook uit aan mensen die een ander geloof aanhielden. De brandstapel werd vaak midden op de Dam gezet, want heel de stad keek mee.

Beeld: Stadsarchief Amsterdam l Jan Luyken

Bron: Historia Net.

Naakt op een paard

Ja, de kop las je goed. Amsterdammers die ervoor uitkwamen dat ze op mensen van hetzelfde geslacht vielen, konden hiervoor op een bizarre manier gestraft worden. Volgens dit NTR-programma moesten deze mensen naakt, achterstevoren op een paard rijden door de stad. Dat was niet alleen gênant voor de Amsterdammer, maar zorgde ook voor vermaak.

Gelukkig liggen de tijden van deze straffen ver achter ons!

straffen Amsterdam
Beeld: Stadsarchief Amsterdam l Jan Luyken

Lijken kijken in Noord

Rond 1400 speelden zich nogal lugubere praktijken af ter hoogte van het Tolhuis in Amsterdam-Noord. Ter dood veroordeelde misdadigers werden er publiekelijk aan de galg gehangen. Je zou denken dat een plek als dit niet populair was om langs te lopen of zelfs expres heen te gaan. Maar niets was minder waar. Amsterdammers maakten er een dagje uit van. Lees hier het hele verhaal.

Galg Amsterdam-Noord straffen amsterdam
Beeld: Stadsarchief Amsterdam

We zochten nog veel meer voor je uit…

Meer in deze categorie

Toen in Amsterdam

Ga naar “Toen een brood nog geen tien euro kostte: Amsterdamse supermarkten door de jaren heen”

Toen een brood nog geen tien euro kostte: Amsterdamse supermarkten door de jaren heen

amsterdamse supermarkten
Ga naar “Nostalgie: 4 x deze items had elke Amsterdammer vroeger wel in huis”

Nostalgie: 4 x deze items had elke Amsterdammer vroeger wel in huis

Ga naar “Toen in: zo zag het centrum van Amsterdam er 100 jaar geleden uit”

Toen in: zo zag het centrum van Amsterdam er 100 jaar geleden uit

Amsterdam 100 jaar geleden

Aanbiedingen

Ga naar “Hangmat polyester katoen assorti 290×100 cm van € 39,99 voor € 29,99”

Hangmat polyester katoen assorti 290×100 cm van € 39,99 voor € 29,99

  • Geldig t/m 31 december 2022
Ga naar “Huispak met legging M t/m XXL € 19,99”

Huispak met legging M t/m XXL € 19,99

  • Geldig t/m 9 oktober 2022
Ga naar “Huispak M t/m XXL € 19,99”

Huispak M t/m XXL € 19,99

  • Geldig t/m 9 oktober 2022
Ga naar “Jack & Jones hoodie € 17,99”

Jack & Jones hoodie € 17,99

  • Geldig t/m 2 oktober 2022
Ga naar “Elektrisch droogrek van € 49,95 voor € 49,95”

Elektrisch droogrek van € 49,95 voor € 49,95

  • Geldig t/m 4 oktober 2022

Agenda

Ga naar “SBK: podium voor nieuw kunsttalent”

SBK: podium voor nieuw kunsttalent

  • SBK Amsterdam KNSM
  • Van 29 sep t/m 16 okt

Topper

Ga naar “Super Sint Maarten Parade”

Super Sint Maarten Parade

  • 11 november 2022
lichtjesparade sint maarten amsterdam oost
Ga naar “Amsterdam Dance Event”

Amsterdam Dance Event

  • Van 19 okt t/m 23 okt
Amsterdam Dance Event ADEAmsterdam Dance Event ADE
Ga naar “Museumnacht Amsterdam”

Museumnacht Amsterdam

  • 5 november 2022
Museumnacht AmsterdamMuseumnacht Amsterdam
Ga naar “Amsterdam Marathon”

Amsterdam Marathon

  • 16 oktober 2022
Amsterdam MarathonAmsterdam Marathon