Lijken kijken in Noord: dit galgenveld was vroeger een toeristische attractie

Galg Amsterdam-Noord
Beeld: Stadsarchief Amsterdam

Rond 1400 speelden zich nogal lugubere praktijken af ter hoogte van het Tolhuis in Amsterdam-Noord. Ter dood veroordeelde misdadigers werden er publiekelijk aan de galg gehangen. Je zou denken dat een plek als dit niet populair was om langs te lopen of zelfs expres heen te gaan. Maar niets was minder waar.

Amsterdammers maakten er een dagje van met de kinderen. Hele families met picknickmanden kwamen naar het Tolhuis om te zien hoe misdadigers aan de schandpaal werden genageld.

Waarschuwing

De plek voor het galgenveld werd niet zomaar gekozen. Het was een strategische plek voor Amsterdam en gold als waarschuwing voor iedereen die Amsterdam bezocht of er langs voer. Het Tolhuis zat namelijk op een drukke plek langs het water waar veel vaarverkeer lanskwam. Zo kon je als bezoeker meteen zien dat Amsterdam een no mercy beleid had voor misdadigers.

Toeristische attractie

Het galgenveld werd steeds populairder onder Amsterdammers en was al snel een ware toeristische attractie. Al in 1662 werd het Tolhuis opgezet om tolgelden te innen voor de stad Amsterdam. Er zat ook een herberg in het pand. In de loop van de 18e eeuw bloeide het Tolhuis op tot een nog populairdere plek voor veel Amsterdammers. Een indringende stank van rottend vlees en kamers met uitzicht op ontbindende lijken. Welkom in Het Tolhuis.

Tekst gaat verder onder de afbeelding>

Beeld: Stadsarchief Amsterdam l Het Tolhuis

Het lugubere gekras van de kraaien en de akelige stank van het galgenveld stonden de pret niet in de weg, integendeel. De stadsbewoners liepen vanaf de Tolhuistuin met hun kinderen langs het Galgepad om hen te laten zien wat (letterlijk) bedoeld werd met ‘voor galg en rad opgroeien’. In 1770 liet het stadsbestuur aan de oever van het IJ bij het Tolhuis een theekoepel bouwen. Het was zo’n populaire plek dat het na vijftien jaar alweer moest worden uitgebreid.

Stukje vermaak naar de mensen toe

Een galgenveld was dus niets iets beschamends of alleen maar noodzakelijk. Het was juist een stukje vertier in de stad. Een soort theatervoorstelling waar veel Amsterdammers van genoten. Er werd veel aandacht besteed aan hoe het geheel eruitzag. Zo werden geëxecuteerden tentoongesteld met het wapen waarmee ze hun daad hadden gepleegd. Inbrekers kregen een bos sleutels boven het hoofd, moordenaars het moordwapen en een vrouw die haar kind had vermoord kreeg zelfs een houten pop boven haar hoofd gespijkerd.

Tekst gaat verder onder de afbeelding>

Beeld: Stadsarchief Amsterdam.

De manier waarop het lijk van de Dam (waar de executie plaatsvond) naar het galgenveld gebracht werd moest ook met zo min mogelijk respect gebeuren: over de grond gesleept met het gezicht naar de grond, vastgebonden aan de staart van een paard. Daarna werd het per koeschuit – expres een zo banaal mogelijk vervoermiddel – naar de overkant geroeid.

Hoeveel mensen eindigden aan de galg?

Omdat we deze gang van zaken nu zo luguber en bizar vinden, zou je denken dat het in die tijd allemaal een stuk strenger was met het veroordelen van criminelen en er elke week meerdere mensen werden opgehangen. Maar dat is niet helemaal waar. Er werden maar een paar mensen per jaar ter dood veroordeeld. Misdadigers die spijt hadden en dat ook duidelijk lieten weten, werden na hun dood niet opgehangen op het galgenveld. Zij werden gewoon begraven.

Tekst gaat verder onder de afbeelding>

Beeld: Stadsarchief Amsterdam

Geld maakt gelukkig

Het waren voornamelijk de armen die ter dood veroordeeld werden. De rijken kochten hun schuld af. Je kon het ook té erg maken in de ogen van de Amsterdamse schepenen (de mensen die de veroordeling uitspraken). Voor homoseksuele mannen (‘sodomieten’) die ten tijde van de Republiek zwaar werden vervolgd, vond men een verblijf op het galgenveld nog te veel eer. Hun lijken werden met stenen verzwaard op een diepe plek in het IJ gegooid.

De lijken op het galgenveld werden niet opgeruimd en bleven hangen, liggen of zitten tot er niets meer over was dan een stapeltje botten. Zo konden Amsterdammers heerlijk het hele rottingsproces meemaken van begin tot eind. Hè, gezellig.

Bronnen:
Stadsarchief Amsterdam
Geschiedenis van Amsterdam-Noord

Meer in deze categorie

Toen in Amsterdam

Ga naar “Toen in: zo zag de Canal Parade Amsterdam er jaren geleden uit”

Toen in: zo zag de Canal Parade Amsterdam er jaren geleden uit

Canal Pride
Ga naar “Ooit gehoord van een schaamfluit? 7 x straffen die vroeger werden uitgedeeld in Amsterdam”

Ooit gehoord van een schaamfluit? 7 x straffen die vroeger werden uitgedeeld in Amsterdam

straffen Amsterdam
Ga naar “We missen je! 6 x deze oude zaken uit Amsterdam willen we terug”

We missen je! 6 x deze oude zaken uit Amsterdam willen we terug

Spui oude zaken Amsterdam

Aanbiedingen

Ga naar “Bag it up! The folding travel bag € 19,99”

Bag it up! The folding travel bag € 19,99

  • Geldig t/m 21 augustus 2022
Ga naar “Hollandse trostomaten van € 0,99 voor € 0,49”

Hollandse trostomaten van € 0,99 voor € 0,49

  • Geldig t/m 9 augustus 2022
Ga naar “Hangmat polyester katoen assorti 290×100 cm van € 39,99 voor € 29,99”

Hangmat polyester katoen assorti 290×100 cm van € 39,99 voor € 29,99

  • Geldig t/m 31 december 2022
Ga naar “L’Oréal mascara en lip make-up van € 29,98 voor € 14,99”

L’Oréal mascara en lip make-up van € 29,98 voor € 14,99

  • Geldig t/m 21 augustus 2022
Ga naar “Elektrische voetenvijl € 3,95”

Elektrische voetenvijl € 3,95

  • Geldig t/m 9 augustus 2022

Vacatures

Ga naar “Enthousiaste en proactieve Medewerker Dienstverlening Taal en Cultuur gezocht!”

Enthousiaste en proactieve Medewerker Dienstverlening Taal en Cultuur gezocht!

  • Openbare Bibliotheek Amsterdam
  • Parttime

Agenda

Ga naar “Nog plaats voor ondernemers bij Broodfondsen in Amsterdam”

Nog plaats voor ondernemers bij Broodfondsen in Amsterdam

  • BroodfondsMakers
  • 22 september 2022

Topper

Ga naar “Super Sint Maarten Parade”

Super Sint Maarten Parade

  • 11 november 2022
lichtjesparade sint maarten amsterdam oost
Ga naar “Hartjesdag”

Hartjesdag

  • 15 augustus 2022
hartjesdaghartjesdag
Ga naar “Amsterdam Fashion Week”

Amsterdam Fashion Week

  • Van 31 aug t/m 3 sep
Amsterdam Fashion WeekAmsterdam Fashion Week
Ga naar “De Parade”

De Parade

  • Van 12 aug t/m 28 aug
de paradede parade