Amersfoort

×

indebuurt categorieën

Meer indebuurt

Service

Zo is het om doof te zijn in coronatijden: Amersfoorters Ilse en Ali vertellen

Door Juliette Schmitt 28 maart 2020

In de video leest Ali Nijntje voor in gebarentaal

Veel Nederlanders zagen het live op tv gebeuren. Tijdens het 20.00 uur journaal hield een jongen een zelfgeschreven bord omhoog met de tekst: ‘Waar is de tolk gebarentaal?’ Die boodschap drong snel door tot de politiek; tijdens persconferenties staat er inmiddels een tolk gebarentaal naast de minister-president. En ook onze Amersfoortse burgemeester Lucas Bolsius wordt sindskort vertaald door een tolk gebarentaal. Voor Amersfoorters Ilse (48) en Ali (49) is dit fantastisch nieuws. Zij zijn beide doof en vertellen ons via tolk Merlin hoe zij informatie over het coronavirus tot zich nemen.

Merlin (43) is sindskort te zien als tolk gebarentaal in de filmpjes die burgemeester Lucas Bolsius opneemt om Amersfoorters te informeren tijdens de coronacrisis. “Ik wil graag met jullie praten, maar eigenlijk is mijn verhaal minder belangrijk dan dat van iemand die doof is. Ik breng je graag in contact met Ilse en Ali. Zij zijn beiden doof en ik zal het interview voor je tolken”, zegt Merlin.

En zo geschiedde. Via de telefoon, want sinds de coronacrisis doen wij zoveel mogelijk interviews telefonisch of via Skype. Merlin zet haar telefoon op de speaker en belt ondertussen via Facetime met Ilse en Ali. Mijn vragen en de antwoorden van Ilse en Ali worden rechtstreeks getolkt door Merlin, waardoor ik perfect met Ilse en Ali kan communiceren.

Ilse en Ali

Ilse en Ali zijn getrouwd en wonen samen met hun kinderen in Amersfoort. Ilse heeft een eigen bedrijf. Ze geeft gezicht- en voetreflexmassages, is gebarentaaldocent en (kinder)coach en geeft ook nog eens verschillende workshops. Haar man Ali is acteur en geeft les in het theater. “Ik vind Amersfoort zo’n mooie stad! Ik wil echt niet weg hier”, zegt Ilse. Beiden zijn doof sinds hun geboorte en een tolk gebarentaal tijdens belangrijk nieuws is voor hen essentieel.

“Wij volgen het nieuws voornamelijk via YouTube, het journaal en het jeugdjournaal. Vooral het jeugdjournaal vind ik heel prettig”, zegt Ilse. “Dat komt doordat het beeld minder dramatisch is, dan in het gewone journaal. Bewegend beeld blijft bij mij toch wat beter hangen dan bijvoorbeeld de tekst uit een krant”, legt Ilse uit.

“Het is zo fijn dat er steeds meer filmpjes zijn die worden getolkt. In de ochtend is er een tolk gebarentaal bij het journaal, dat is ook heel prettig”, zegt Ilse. “Ik kijk ook wel filmpjes met ondertiteling, maar dan ‘vang’ ik niet alles. Het is heel fijn dat ik steeds meer in mijn eigen taal tot mij kan nemen. Ik stimuleer het ook heel erg! Laten we vaker een tolk inzetten en dan niet alleen bij de belangrijke nieuwsberichten over corona, maar sowieso, het is onze taal, dus daar probeer ik wel voor te strijden.”

Tekst loopt door onder de foto 

Foto: Ali en Ilse

Gebaren bedenken

Toen Ilse kind was, ging alles anders. “Ik ging naar een internaat; je had ook maar zes dovenscholen in Nederland. Omdat veel kinderen ver moesten reizen, verbleven ze op het internaat. Gelukkig is dat nu niet meer het geval en kunnen de kinderen met de taxi naar huis. In de klas mochten we vroeger niet gebaren, het was verboden om dat in het openbaar te doen. Ik deed dat stiekem met andere kinderen, omdat we toch wilden communiceren. We bedachten zelf gewoon gebaren”, legt Ilse uit.

“Vroeger was het zo dat we moesten leren praten, dat was topprioriteit. Je moest je in de horende maatschappij maar zien te redden. Schandalig natuurlijk. Ze waren bang dat wij niet goed genoeg leerden praten, als wij gebarentaal gebruikten. Later zagen ze gelukkig wel in dat het belangrijk was voor kinderen om in een eigen taal te kunnen communiceren. Maar het blijft wel lastig. Ook op de huidige scholen. Zelf ben ik er voorstander van om dove kinderen tweetalig op te voeden. Dus niet alleen gebarentaal te leren, maar ook gesproken taal. Dat is natuurlijk het mooist”, zegt Ilse.

Een aparte manier van gebaren

“Iedereen heeft een eigen manier van gebaren. Tegenwoordig is de digitale wereld veel toegankelijker en kunnen mensen gemakkelijker gebaren van elkaar afzien, maar vroeger zag je een groot verschil tussen mensen uit Groningen en Amsterdam. Het waren eilandjes, omdat de dove kinderen ook op een bepaalde school zaten, namen ze de gebaren uit die omgeving over. Je ziet het nu nog heel erg terug bij dove bejaarden. Die hebben echt nog hun eigen gebaren. Tegenwoordig worden de gebaren steeds meer gestandaardiseerd”, zegt Ilse.

“Al die variaties zijn zo leuk! Dat is ook leuk als je met iemand communiceert uit een ander land. Elk land heeft namelijk een eigen gebarentaal, maar omdat onze taal heel visueel is, kunnen we al snel met elkaar communiceren. We kunnen in ieder geval contact met elkaar hebben. En dat is gaaf, toch?!

Coronacrisis

Waar horende mensen dagelijks het nieuws binnenkrijgen via filmpjes, kranten, de radio, op televisie en in het opvangen van gesprekken op straat, werkt dat voor dove mensen een stuk ingewikkelder. “Ik krijg het nieuws wel binnen via het jeugdjournaal en via het gewone journaal. Maar dat is niet voor alle doven mogelijk”, legt Ilse uit. Ook onder doven zijn er veel verschillende niveaus. Ik kan zelf bijvoorbeeld heel goed lezen, maar er zijn ook doven die dat minder goed kunnen. Daarin zijn zij ontzettend afhankelijk van een tolk gebarentaal. Kinderen bijvoorbeeld ook, die nog niet kunnen lezen, zijn ook heel afhankelijk van een tolk gebarentaal”, legt Ilse uit.

“Wij hebben soms echt een achterstand. Laatst was er bijvoorbeeld crisisoverleg en dat werd niet getolkt of ondertiteld, dus dan voel je die achterstand heel erg. Ik ben heel blij met de tolken bij het journaal, de persconferenties en ook, zoals Merlin doet, in de filmpjes van burgemeester Bolsius. Dan voel je je wat meer zoals iedereen”, zegt Ilse. “Daar moet ik nog aan toevoegen dat de tolk van de NOS een hele goede is, net als Merlin die jij nu aan de telefoon hebt.”

Merlin breekt in: “Ik moest dit tolken van Ilse, maar ik heb nu rode wangen.”

Nieuwe begrippen

Door het coronavirus leren wij horenden een hoop nieuwe begrippen. Doven leren juist veel nieuwe gebaren. “Iemand bedenkt het gebaar voor bijvoorbeeld corona en dat wordt overgenomen door veel verschillenden doven. Dat gaat op verschillende manieren. Corona is bijvoorbeeld bedacht door het Nederlands Gebarencentrum, maar soms gaat het ook weleens andersom”, legt Ilse uit.

“Het is inderdaad best gek als je iets nog nooit hebt gezien. Maar het wordt snel opgepakt, hoor. Vaak zie je iemand het uitspreken in combinatie met het gebaar en dan heb je het snel in de gaten. Mensen met een lager taalniveau kunnen dan denken; wat betekent dat slaan op de borst? [Slaan op de borst is het gebaar voor het coronavirus, red.]

“Juist door het coronavirus ontstaan er ook allemaal mooie nieuwe initiatieven, vanuit doven zelf. Zo leggen doven elkaar via YouTube-filmpjes gebaren uit in een makkelijkere vorm. Ook werd de speech van koning Willem-Alexander door iemand in gemakkelijkere gebarentaal getolkt. Zo wordt het makkelijker om te volgen voor doven met verschillende taalniveaus”, legt Ilse uit.

“Ik ben ontzettend blij met alle initiatieven. Ook voor kinderen wordt er veel gedaan. Ali heeft bijvoorbeeld een kinderboek getolkt. Hij is acteur en die combinatie met voorlezen in gebarentaal is fantastisch om te zien”, zegt Ilse trots.

Trots is zij ook op Merlin, die zelf aan onze burgemeester heeft gevraagd om als tolk naast hem te mogen staan. En ook vindt ze het bijzonder hoe doven mensen opstaan, hun mouwen opstropen en met allerlei initiatieven komen. “Nederland loopt nog ontzettend achter op het gebied van tolken gebarentaal, maar we zien dat er in deze crisistijd ook heel veel mooie dingen gebeuren”, legt Ilse uit.

Lees meer: 

Per Expressie houdt expositie op plakzuilen in Amersfoort

De vrije plakplaatsen in Amersfoort worden normaal gesproken volop beplakt met posters van nieuwe ev...

Bekende Amersfoorters doen een oproep: Samen staan we sterk

Geen eindexamens voor Amersfoortse Thijs vanwege het coronavirus

Kunstenaar Frank Hoogendoorn steekt zorg hart onder de riem: ‘Ik wil wat terugdoen’

adv.