Advertentie wordt geladen…

Amersfoorts mysterie: komt de term raddraaiers uit Amersfoort?

Foto: indebuurt / Melt Pels

Veel Amersfoorters hebben het verhaal weleens gehoord: criminelen uit de middeleeuwen zouden elke ochtend naar de Koppelpoort worden geloodsd om de poort te openen. Daarvoor moesten ze in een reusachtig, gevaarlijk rad lopen. Deze criminelen werden raddraaiers genoemd, en daar zou ook de term vandaan komen. Maar… klopt dit wel?

Advertentie wordt geladen…
Advertentie wordt geladen…

Het verhaal over de Raddraaiers vinden we op meerdere plekken terug, maar wijzen allemaal naar één bron: de website van het Stadsgilde. Daar schrijven ze dat bewakers elke ochtend om 08.00 uur misdadigers vanuit de Dieventoren naar de poort brachten om ze het rad te laten draaien en de poort te openen. De mannen liepen in een groot houten rad, om zo het houten schot van ruim 2000 kilo omhoog of omlaag te brengen. Een gevaarlijke klus, want als je viel, was de kans groot dat je je botten brak. Deze mannen kregen de naam ‘raddraaiers’.

Radbreken

Komt de term dan ook daadwerkelijk uit Amersfoort? Daar is nog wat discussie over. Het zou namelijk best weleens kunnen dat de term vanuit een heel ander spreekwoord komt. Bijvoorbeeld: ‘Voor galg en rad opgroeien’, een oud gezegde dat kort gezegd ‘opgroeien tot crimineel’ betekent. Ook kan het afgeleid zijn van het radbreken, waarbij iemand aan een rad werd gehangen, zijn ledematen werden gebroken en hij vervolgens op het rad werd gedraaid.

Volgens de Etymologiebank heeft de term een nog andere herkomst: “Een raddraaier is een samenstelling van rad + draaien. Iemand die door het draaien van een rad het bedrijf aan de gang brengt.” Pas rond 1830 krijgt het woord volgens de databank de betekenis van een ‘aanstoker’.

Broodjeaapverhaal

Goed, het is niet duidelijk of de term van de Amersfoortse Koppelpoort komt. Ook Burchard Elias, oud-directeur van Museum Flehite, zet zo zijn vraagtekens bij het verhaal. “Het lijkt me hoogstonwaarschijnlijk dat dit waar is. Neem bijvoorbeeld het risico dat je loopt om elke dag dieven van de Dieventoren naar de Koppelpoort te loodsen. De kans dat ze losbreken en de boten beroven die onder die poort doorvaren, lijkt mij geen risico dat de staat wil lopen. Daarnaast is het draaien van zo’n rad helemaal niet zo moeilijk om te doen, daar heb je geen gevangenen voor nodig. Als je het mij vraagt is dit een broodjeaapverhaal”

Raddraaiers

Waarschijnlijk komt de term dus niet uit Amersfoort, maar dat mag de pret niet drukken. Het blijft een volksverhaal waar veel kinderen met veel plezier naar luisteren. Als er weer een klein groepje kinderen hun raddraaiersdiploma krijgen, nadat het ze lukt om het rad in de Koppelpoort te draaien, dan weet je dat het verhaal ze in ieder geval bij blijft. Maar of de term ook echt uit Amersfoort komt…

Mysterie opgelost

Dit mysterie werd ingezonden door een van onze lezers! Heb jij ook een mysterie waar je graag wat opheldering over wil? Stuur ‘m dan in naar de redactie! Wie weet lossen we volgende week jouw mysterie wel op.

Nog meer Amersfoortse mysteries…

Meer in deze categorie

Genieten van Amersfoort

Ga naar “Anne Meike is cellist: ‘Ik dacht dat dit het einde van mijn carrière betekende’”

Anne Meike is cellist: ‘Ik dacht dat dit het einde van mijn carrière betekende’

Ga naar “Het Groene Huis is weer open: zo ziet dat er nu uit”

Het Groene Huis is weer open: zo ziet dat er nu uit

Ga naar “Amersfoorts Mysterie: wat heeft Garfield met Winkelcentrum Emiclaer te maken?”

Amersfoorts Mysterie: wat heeft Garfield met Winkelcentrum Emiclaer te maken?

In onze gids

Ga naar “Kringloopwinkel HowBazar”

Kringloopwinkel HowBazar

  • Kosmonaut 13
  • Kringloopwinkels
  • Gesloten

Nu gesloten

Ga naar “Mooi Leer 033”

Mooi Leer 033

  • Fabriek aan de Eem Heliumweg 40
  • Winkelen
  • Gesloten
Ga naar “Kringloop voor Red een Kind”

Kringloop voor Red een Kind

  • Textielweg 22
  • Kringloopwinkels
  • Gesloten

Nu gesloten

Aanbiedingen

Ga naar “Matraskussen Jada van € 16,99 voor € 8”

Matraskussen Jada van € 16,99 voor € 8

  • Leen Bakker
  • Geldig t/m 1 augustus 2021
Ga naar “Terrasoverkapping Lagos van € 999 voor € 749”

Terrasoverkapping Lagos van € 999 voor € 749

  • Karwei
  • Geldig t/m 1 augustus 2021
Ga naar “Alle tuinkussens 1+1 gratis, vanaf € 5,00”

Alle tuinkussens 1+1 gratis, vanaf € 5,00

  • Kwantum
  • Geldig t/m 8 augustus 2021
Ga naar “Wekker met Qi-lader € 17,99”

Wekker met Qi-lader € 17,99

  • Aldi
  • Geldig t/m 31 juli 2021
Ga naar “Quaker Cruesli en granola 350-450 gram 2 stuks € 4,50”

Quaker Cruesli en granola 350-450 gram 2 stuks € 4,50

  • Albert Heijn
  • Geldig t/m 31 juli 2021

Vacatures

Ga naar “Zelfstandige kok – Kooktalent met smaak gezocht”

Zelfstandige kok – Kooktalent met smaak gezocht

  • De Beren
  • Fulltime

Topper

Ga naar “Assistent Storemanager (M/V) Erotica Amersfoort”

Assistent Storemanager (M/V) Erotica Amersfoort

  • Erotica Amersfoort
  • Fulltime

Topper

Ga naar “Restaurant de Monnikendam zoekt een gastheer/gastvrouw”

Restaurant de Monnikendam zoekt een gastheer/gastvrouw

  • Restaurant de Monnikendam
  • Fulltime
Ga naar “Afdeling Zonnebloem Amersfoort Emiclaer is op zoek naar een nieuwe voorzitter”

Afdeling Zonnebloem Amersfoort Emiclaer is op zoek naar een nieuwe voorzitter

  • Vrijwillig
Ga naar “Vacature zelfstandig werkend kok”

Vacature zelfstandig werkend kok

  • Kafé van Zanten
  • Fulltime

Agenda

Ga naar “Willems Wondere Weiland (2022)”

Willems Wondere Weiland (2022)

  • 2 juli 2022
Ga naar “Het Nieuwe Stadsterras”

Het Nieuwe Stadsterras

  • Het Lokaal
  • 1 juli 2021
Ga naar “Spoffin”

Spoffin

  • FLUOR
  • 27 augustus 2021
Ga naar “Amersfoort World Jazz Festival”

Amersfoort World Jazz Festival

  • 12 augustus 2021
Ga naar “Dit is het nieuwe Amersfoortse concertfestival ‘Los in het Bos’”

Dit is het nieuwe Amersfoortse concertfestival ‘Los in het Bos’

  • 16 juni 2021